الحوذ: أن يتبع السائق حاذيي البعير، أي: أدبار فخذيه فيعنف في سوقه، يقال: حاذ الإبل يحوذها، أي: ساقها سوقا عنيفا، وقوله: استحوذ عليهم الشيطان [المجادلة/ 19]، استاقهم مستوليا عليهم، أو من قولهم: استحوذ العير على الأتان، أي: استولى على حاذيها، أي: جانبي ظهرها، ويقال: استحاذ، وهو القياس، واستعارة ذلك كقولهم: اقتعده الشيطان وارتكبه، والأحوذي: الخفيف الحاذق بالشيء، من الحوذ أي: السوق.
Exdore translation — not part of the source
el-Havz: Sürücünün, devenin iki "hâzî"sini, yani iki uyluğunun arka taraflarını izlemesi (kovalaması) ve onu sürerken sertçe davranmasıdır. Denir ki: "hâze'l-ibile yehûzuhâ", yani onları sert bir sürüşle sürdü. Yüce Allah'ın "Şeytan onları istîlâsı altına aldı (estahveze aleyhimu'ş-şeytân)" [58:19] sözü: onlara hâkim olarak onları önüne katıp sürdü, demektir. Yahut bu, şu sözlerinden gelir: "estahveze'l-îru ale'l-etâni", yani (erkek eşek) dişi eşeğin iki "hâzî"sine, yani sırtının iki yanına hâkim oldu (istîlâ etti). "Estehâze" de denir ki kıyasa uygun olan budur. Bunun mecaz (istiare) olarak böyle kullanılması, onların "Şeytan onu binek edindi ve ona bindi (iktaadehu'ş-şeytân ve'rtekebehu)" demeleri gibidir. "el-Ahvezî": bir şeyi çabuk ve ustaca yapan (hafif hareketli, mahir) kimsedir; bu da "sürmek" anlamındaki "el-havz"dan gelir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)