الرغام: التراب الدقيق، ورغم أنف فلان رغما: وقع في الرغام، وأرغمه غيره، ويعبر بذلك عن السخط، كقول الشاعر: 194- إذا رغمت تلك الأنوف لم أرضها %~% ولم أطلب العتبى ولكن أزيدها فمقابلته بالإرضاء مما ينبه دلالته على الإسخاط. وعلى هذا قيل: أرغم الله أنفه، وأرغمه: أسخطه، وراغمه: ساخطه، وتجاهدا على أن يرغم أحدهما الآخر، ثم تستعار المراغمة للمنازعة. قال الله تعالى: يجد في الأرض مراغما كثيرا [النساء/ 100]، أي: مذهبا يذهب إليه إذا رأى منكرا يلزمه أن يغضب منه، كقولك: غضبت إلى فلان من كذا، ورغمت إليه.
Exdore translation — not part of the source
الرغام (er-rağâm): ince toprak. ورغم أنف فلان رغما (rağime enfü fülân rağmen): filanın burnu toprağa (rağâm'a) düştü/sürtündü. وأرغمه غيره (erğamehû gayruh): başkası onun (burnunu) toprağa soktu/sürttü. Bununla öfke ve hoşnutsuzluk (sahat) ifade edilir. Nitekim şairin şu sözünde olduğu gibi: 194- O burunlar (öfkeyle) toprağa sürtündüğünde onları hoşnut etmedim %~% ve gönül almayı (el-utbâ) da istemedim, bilakis onu (öfkelerini) daha da artırırım. Onun (rağm'in) "irzâ" (razı etme) ile karşı karşıya konulması, onun "öfkelendirme"ye (ishât) delalet ettiğine dikkat çeken hususlardandır. Buna göre denilmiştir: أرغم الله أنفه (erğama'llâhu enfeh): Allah onun burnunu toprağa sürtsün (zelil etsin). وأرغمه (erğamehû): onu öfkelendirdi/gazaba getirdi. وراغمه (râğamehû): onunla karşılıklı öfkeleşti/dargınlaştı. Ve ikisi, biri diğerinin burnunu toprağa sürtmek (birbirini öfkelendirmek) için çabaladılar. Sonra المراغمة (el-murâğame), çekişme/mücadele (münâza'a) anlamında istiare edilir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: يجد في الأرض مراغما كثيرا (yeryüzünde gidecek birçok yer bulur) [4:100]; yani: bir münker (kötülük) görüp ondan öfkelenmesi gerektiğinde gideceği bir melce/yer. Tıpkı senin "şundan dolayı filana öfkelendim (gadibtü ilâ fülân)" ve "ona (öfkeyle) yöneldim (rağimtü ileyh)" demen gibi.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)