الصدى: صوت يرجع إليك من كل مكان صقيل، والتصدية: كل صوت يجري مجرى الصدى في أن لا غناء فيه، وقوله: وما كان صلاتهم عند البيت إلا مكاء وتصدية [الأنفال/ 35]، أي: غناء ما يوردونه غناء الصدى، ومكاء الطير. والتصدي: أن يقابل الشيء مقابلة الصدى، أي: الصوت الراجع من الجبل، قال: أما من استغنى فأنت له تصدى [عبس/ 5- 6]، والصدى يقال لذكر البوم ، وللدماغ لكون الدماغ متصورا بصورة الصدى، ولهذا يسمى: هامة، وقولهم: أصم الله صداه ، فدعاء عليه بالخرس، والمعنى: لا جعل الله له صوتا حتى لا يكون له صدى يرجع إليه بصوته، وقد يقال للعطش: صدى، يقال: رجل صديان، وامرأة صديا، وصادية.
Exdore translation — not part of the source
es-Sadâ (yankı): her pürüzsüz (yansıtıcı) yerden sana geri dönen sestir. et-Tasdiye: yankı gibi olan, içinde hiçbir fayda bulunmayan her sestir. Onun (Allah'ın) şu sözü: "Onların Beyt'in yanındaki namazları ıslık çalmak ve el çırpmaktan (tasdiye) başka bir şey değildi" [8:35], yani: ortaya koydukları şeyin faydası, yankının faydası ve kuş ıslığı kadardır (boştur). et-Tesaddî: bir şeyin, yankının karşılık verişi gibi karşılık vermesidir; yani dağdan geri dönen ses gibi. Buyurdu: "Kendini muhtaç görmeyene (istiğnâ edene) gelince, sen ona yöneliyorsun (tesaddâ)" [80:5, 80:6]. es-Sadâ, erkek baykuşa da denir; beyne de (bu ad verilir), çünkü beyin sadâ suretinde tasavvur edilir; bu yüzden ona "hâme" denir. Onların "Esamme'llâhu sadâhu" (Allah yankısını sağır etsin) sözü ise, kişiye dilsizlikle edilen bir bedduadır; anlamı: Allah ona bir ses vermesin ki, sesiyle kendisine geri dönecek bir yankısı da olmasın. Bazen susuzluğa da "sadâ" denir; şöyle denir: "recülün sadyân" (susamış adam), "imraetün sadyâ" (susamış kadın) ve "sâdiye".
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)