قال الله تعالى: وبست الجبال بسا [الواقعة/ 5]، أي: فتتت، من قولهم: بسست الحنطة والسويق بالماء: فتته به، وهي بسيسة، وقيل: معناه: سقت سوقا سريعا، من قولهم: انبست الحيات: انسابت انسيابا سريعا، فيكون كقوله عز وجل: ويوم نسير الجبال [الكهف/ 47]، وكقوله: وترى الجبال تحسبها جامدة وهي تمر مر السحاب [النمل/ 88]. وبسست الإبل: زجرتها عند السوق، وأبسست بها عند الحلب، أي: رققت لها كلاما تسكن إليه، وناقة بسوس: لا تدر إلا على الإبساس، و# في الحديث: «جاء أهل اليمن يبسون عيالهم» أي: كانوا يسوقونهم.
Exdore translation — not part of the source
Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Dağlar bir ufalanışla ufalandı" [56:5], yani paramparça edildi. Bu, onların "Buğdayı ve kavrulmuş unu (sevîk) su ile besestü" yani onu onunla ovalayıp dağıttım sözünden gelir; o (karışım) "besîse"dir. Şöyle de denmiştir: anlamı "hızlı bir sürüşle sürüldü"dür; bu da onların "El-hayyât (yılanlar) inbesset" yani hızlı bir kayışla kayıp süründü sözünden (gelir). Böylece, Aziz ve Celil olan Allah'ın şu sözü gibi olur: "Dağları yürüteceğimiz gün" [18:47]; ve şu sözü gibi: "Dağları görürsün de onları donuk/hareketsiz sanırsın; oysa onlar bulutların geçişi gibi geçip gider" [27:88]. "Besestü'l-ibil": develeri sürerken onları sesle haykırıp dürttüm. "Ebsestü bihâ inde'l-halb": sağım sırasında, sükûnet bulup yatışması için ona (deveye) yumuşak söz söyledim. "Nâkatun besûs": ancak ibsâs (yumuşak sözle okşama) ile süt veren dişi deve. Hadiste: "Yemen halkı, ailelerini sürerek geldi" (buyrulmuştur); yani onları önlerine katıp sürüyorlardı.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)