السدر: شجر قليل الغناء عند الأكل، ولذلك قال تعالى: وأثل وشيء من سدر قليل [سبأ/ 16]، وقد يخضد ويستظل به، فجعل ذلك مثلا لظل الجنة ونعيمها في قوله تعالى: في سدر مخضود [الواقعة/ 28]، لكثرة غنائه في الاستظلال، وقوله تعالى: إذ يغشى السدرة ما يغشى [النجم/ 16]، فإشارة إلى مكان اختص النبي (صلى الله عليه وسلم آله) فيه بالإفاضة الإلهية، والآلاء الجسيمة، وقد قيل: إنها الشجرة التي بويع النبي (صلى الله عليه وسلم آله) تحتها ، فأنزل الله تعالى السكينة فيها على المؤمنين، والسدر: تحير البصر، والسادر: المتحير، وسدر شعره، قيل: هو مقلوب عن دسر.
Exdore translation — not part of the source
es-Sidr (سدر): Yenildiğinde faydası/verimi az olan bir ağaçtır. Bu yüzden Yüce Allah "ve bir de ılgın ağacı ve az miktarda sidr ağacı" [34:16] buyurmuştur. Bu ağaç bazen dikensiz hale getirilir (budanır) ve gölgesinde barınılır; işte bu nedenle cennetin gölgesine ve nimetine örnek/temsil kılınmıştır. Yüce Allah'ın şu sözünde olduğu gibi: "Dikensiz sidr ağaçları içinde" [56:28]; bu, sidrin gölge sağlamadaki büyük faydasından ötürüdür. Yüce Allah'ın "O sidre ağacını kaplayan kaplamıştı" [53:16] sözü ise, Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve âlih) ilâhî feyz ve büyük nimetlerle hususi kılındığı bir yere işarettir. Ayrıca şöyle de denmiştir: O, Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve âlih) altında biat edilen ağaçtır; Allah Teâlâ da onun içinde/orada müminlerin üzerine sekîneyi (huzur ve güveni) indirmiştir. es-Sedr (سدر) aynı zamanda gözün şaşkınlaşması/kararması demektir; "es-sâdir" (السادر) şaşkına dönen/afallayan kimsedir. "Sedira şa'ruhu" (saçı karmakarışık/dağınık oldu) denir. Denilmiştir ki: Bu (سدر), دسر (desr) kelimesinden harflerin yer değiştirmesiyle (maklûb) türemiştir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)