العطف يقال في الشيء إذا ثني أحد طرفيه إلى الآخر، كعطف الغصن والوسادة والحبل، ومنه قيل للرداء المثني: عطاف، وعطفا الإنسان: جانباه من لدن رأسه إلى وركه، وهو الذي يمكنه أن يلقيه من بدنه. ويقال: ثنى عطفه: إذا أعرض وجفا، نحو: نأى بجانبه [الإسراء/ 83]، وصعر بخده، ونحو ذلك من الألفاظ ، ويستعار للميل والشفقة إذا عدي بعلى، يقال: عطف عليه وثناه، عاطفة رحم، وظبية عاطفة على ولدها، وناقة عطوف على بوها ، وإذا عدي بعن يكون على الضد، نحو: عطفت عن فلان.
Exdore translation — not part of the source
el-Atf, bir şeyin iki ucundan biri diğerine büküldüğü/katlandığı zaman kullanılır; dalın, yastığın ve ipin bükülmesi gibi. Bundan dolayı katlanmış ridâya (üste giyilen örtü) عطاف denir. İnsanın عطف'leri (عطفا الإنسان): iki yanıdır; başından kalçasına kadar olan kısım; bu, [insanın örtüsünü] bedeninden atabileceği yerdir. Denir ki: "ثنى عطفه" (yanını büktü): yani yüz çevirip cefa ettiğinde, yan çizdiğinde [kullanılır]. Nitekim "نأى بجانبه" [17:83] (yan çizip uzaklaştı), "صعر بخده" (yanağını [kibirle] yana çevirdi) ve buna benzer lafızlar gibi. "على" [harf-i cerri] ile geçişli kılındığında meyil ve şefkat için istiare edilir; denir ki: "عطف عليه وثناه" (ona yöneldi, şefkat gösterdi), "عاطفة رحم" (akrabalık şefkati), "ظبية عاطفة على ولدها" (yavrusuna şefkatle eğilen ceylan), "ناقة عطوف على بوها" (yavrusuna [bû] düşkün deve). "عن" [harf-i cerri] ile geçişli kılındığında ise bunun zıddı anlamda olur; "عطفت عن فلان" (falandan yüz çevirdim, uzaklaştım) sözünde olduğu gibi.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)