الفكك: التفريج، وفك الرهن: تخليصه، وفك الرقبة: عتقها. وقوله: فك رقبة [البلد/ 13]، قيل: هو عتق المملوك ، وقيل: بل هو عتق الإنسان نفسه من عذاب الله بالكلم الطيب والعمل الصالح، وفك غيره بما يفيده من ذلك، والثاني يحصل للإنسان بعد حصول الأول، فإن من لم يهتد فليس في قوته أن يهدي كما بينت في (مكارم الشريعة) ، والفكك: انفراج المنكب عن مفصله ضعفا، والفكان: ملتقى الشدقين. وقوله: لم يكن الذين كفروا من أهل الكتاب والمشركين منفكين [البينة/ 1]، أي: لم يكونوا متفرقين بل كانوا كلهم على الضلال، كقوله: كان الناس أمة واحدة ... الآية [البقرة/ 213]، و(ما انفك) يفعل كذا، نحو: ما زال يفعل كذا.
Exdore translation — not part of the source
el-Fekk: ayırmak, aralamak. "Fekku'r-rehn": rehni (çözüp) kurtarmak. "Fekku'r-rakabe": boynu (köleyi) azat etmek. Yüce Allah'ın "bir boynu (köleyi) azat etmek" [90:13] sözü hakkında denildi ki: bu, kölenin azat edilmesidir. Bir görüşe göre ise bilakis bu, insanın güzel söz ve salih amelle kendisini Allah'ın azabından kurtarması, başkasını da bundan yararlandırarak (ona bunu kazandırarak) kurtarmasıdır. İkincisi (başkasını kurtarma), ancak birincisi (kendini kurtarma) gerçekleştikten sonra insan için hâsıl olur. Zira hidayete ermemiş olanın, başkasını hidayete erdirmeye gücü yetmez; nitekim bunu (Mekârimu'ş-Şerîa) adlı eserimde açıkladım. el-Fekek: omuzun, zayıflık sebebiyle ekleminden ayrılıp açılması. el-Fekkân (iki çene): ağız kenarlarının (şıdk) birleştiği yer. Yüce Allah'ın "Ehl-i kitaptan ve müşriklerden kâfir olanlar (birbirinden) ayrılmış (munfekkîn) değillerdi" [98:1] sözü; yani: dağınık/ayrı ayrı değillerdi, bilakis hepsi sapıklık üzereydiler. Tıpkı "İnsanlar tek bir ümmet idi..." âyeti [2:213] gibi. "(Mâ'nfekke) yefʿalu kezâ" (şunu yapmaktan geri durmadı) ifadesi de "mâ zâle yefʿalu kezâ" (durmadan şunu yapıyordu) gibidir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)