قال تعالى: فلما جاوزه هو [البقرة/ 249]، أي: تجاوز جوزه، وقال: وجاوزنا ببني إسرائيل البحر [الأعراف/ 138]، وجوز الطريق: وسطه، وجاز الشيء كأنه لزم جوز الطريق، وذلك عبارة عما يسوغ، وجوز السماء: وسطها، والجوزاء قيل: سميت بذلك لاعتراضها في جوز السماء، وشاة جوزاء أي: ابيض وسطها، وجزت المكان: ذهبت فيه، وأجزته: أنفذته وخلفته، وقيل: استجزت فلانا فأجازني: إذا استسقيته فسقاك، وذلك استعارة، والمجاز من الكلام ما تجاوز موضعه الذي وضع له، والحقيقة ما لم يتجاوز ذلك.
Exdore translation — not part of the source
Yüce Allah şöyle buyurdu: "Onu geçince" [2:249], yani onun ortasını (cevz) aştı. Ve buyurdu: "İsrâiloğullarını denizden geçirdik" [7:138]. جوز الطريق: yolun ortası. جاز الشيء (bir şeyin geçmesi/câiz olması): sanki yolun ortasını tutmuş gibidir; bu, câiz/uygun (yesûğ) sayılan şeyden kinayedir. جوز السماء: göğün ortası. الجوزاء: göğün ortasında enlemesine uzandığı için bu adla anıldığı söylenmiştir. شاة جوزاء: ortası beyaz olan koyun. جزت المكان: oraya gidip içinde yürüdüm. أجزته: onu geçirdim, arkamda bıraktım. Denildi ki: استجزت فلانا فأجازني — yani birinden su istedim, o da bana su verdi; bu bir istiaredir. Sözde المجاز (mecaz), konulduğu asıl yerini aşan (kullanım)dır; الحقيقة (hakikat) ise bunu aşmayandır.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)