أصل القلم: القص من الشيء الصلب، كالظفر وكعب الرمح والقصب، ويقال للمقلوم: قلم. كما يقال للمنقوض: نقض. وخص ذلك بما يكتب به، وبالقدح الذي يضرب به، وجمعه: أقلام. قال تعالى: ن والقلم وما يسطرون [القلم/ 1]. وقال: ولو أن ما في الأرض من شجرة أقلام [لقمان/ 27]، وقوله: إذ يلقون أقلامهم [آل عمران/ 44] أي: أقداحهم، وقوله تعالى: علم بالقلم [العلق/ 4] تنبيه لنعمته على الإنسان بما أفاده من الكتابة وما روي «أنه عليه الصلاة والسلام كان يأخذ الوحي عن جبريل وجبريل عن ميكائيل وميكائيل [عن] إسرافيل وإسرافيل عن اللوح المحفوظ واللوح عن القلم» فإشارة إلى معنى إلهي، وليس هذا موضع تحقيقه. والإقليم: واحد الأقاليم السبعة. وذلك أن الدنيا مقسومة على سبعة أسهم على تقدير أصحاب الهيئة.
Exdore translation — not part of the source
Kalem'in aslı: tırnak, mızrak dipçiği ve kamış gibi sert bir şeyden bir parçayı kesip kırpmaktır. Kırpılan şeye "kalem" denir; tıpkı bozulmuş/çözülmüş olana "nakz" denildiği gibi. Bu kelime, kendisiyle yazı yazılan şeye ve kendisiyle (kur'a için) atış yapılan çubuğa (kıdh) özellikle verilmiştir; çoğulu: aklâm. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Nûn. Kaleme ve satır satır yazdıklarına (andolsun)" [68:1]. Yine buyurdu: "Eğer yeryüzündeki ağaçlar kalem olsa..." [31:27]. "Kalemlerini atarlarken" [3:44] sözü, yani kur'a çubuklarını (atarlarken) demektir. Yüce Allah'ın "Kalemle öğretti" [96:4] sözü ise, insanı yazıyla yararlandırması bakımından ona verdiği nimete dikkat çekmedir. Rivayet edilen "O -salât ve selam üzerine olsun- vahyi Cebrail'den, Cebrail Mikail'den, Mikail İsrafil'den, İsrafil Levh-i Mahfûz'dan, Levh de Kalem'den alırdı" (hadisi) ilâhî bir manaya işarettir; burası onu (ayrıntılı olarak) inceleme yeri değildir. El-İklîm: yedi iklimden biridir. Bu, dünyanın -heyet (astronomi) âlimlerinin takdirine göre- yedi paya bölünmüş olmasındandır.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)