النسب والنسبة: اشتراك من جهة أحد الأبوين، وذلك ضربان: نسب بالطول كالاشتراك من الآباء والأبناء. ونسب بالعرض كالنسبة بين بني الإخوة، وبني الأعمام. قال تعالى: فجعله نسبا وصهرا [الفرقان/ 54]. وقيل: فلان نسيب فلان. أي: قريبه، وتستعمل النسبة في مقدارين متجانسين بعض التجانس يختص كل واحد منهما بالآخر، ومنه: النسيب، وهو الانتساب في الشعر إلى المرأة بذكر العشق، يقال: نسب الشاعر بالمرأة نسبا ونسيبا.
Exdore translation — not part of the source
en-Neseb ve en-nisbe: ana-babadan birinin cihetinden gelen ortaklıktır (soy ortaklığı). Bu iki türlüdür: Dikey (uzunlamasına) neseb; babalar ve oğullar yönünden olan ortaklık gibi. Yatay (enlemesine) neseb; kardeş çocukları ile amca çocukları arasındaki nispet gibi. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Böylece ondan bir soy (neseb) ve sıhriyet (evlilik yoluyla akrabalık) meydana getirdi" [25:54]. "Falan, falanın nesîbidir", yani akrabasıdır, denir. "Nisbet", birbirine bir ölçüde benzeyen (aynı cinsten) iki nicelik için de kullanılır; öyle ki bunlardan her biri diğeriyle özel (belirli) bir ilişki içindedir. Bundan "nesîb" de gelir; nesîb, şiirde aşk anılarak kadına nispette bulunmaktır. "Şair, kadın hakkında nesîb söyledi" denir; masdarı hem "neseb" hem de "nesîb" gelir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)