Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir

el-Müşâkele: görünüş (heyet) ve suretteki benzeşme; cinste denklik (nidd); nitelikte (keyfiyet) benzerliktir (şibh). Allah şöyle buyurdu: "...ve onun şeklinden (şekl) başka çiftler" [38:58], yani: görünüşte ve fiili işlemede onun benzeri. eş-Şekl için denildi ki: o, ed-dell (işve, naz) demektir; hakikatte ise, tarz/yol bakımından birbirine benzeyenler arasındaki ünsiyettir (kaynaşma). Bundan dolayı denildi ki: "İnsanlar benzerler (eşkâl) ve dostlardır (elâf)." Müşâkelenin aslı "şekl" kelimesindendir. Yani: hayvanın bağlanması (kösteklenmesi); "şekeltü'd-dâbbe (hayvanı köstekledim)" denir. eş-Şikâl: kendisiyle bağlanılan şey (köstek). Bundan istiare edilerek "şekeltü'l-kitâb (kitabı harekeledim)" denir; tıpkı "kayyedtühü (onu bağladım, kayıt altına aldım)" demek gibi. "Kendisinde şikâl bulunan hayvan": sekisi (tahcîli) bir ayağı ile bir elinde, köstek görünümünde olduğu zaman (böyle denir). Allah'ın "De ki: Herkes kendi şâkilesine göre amel eder" [17:84] sözü, yani: kendisini bağlayan (kayıt altına alan) yaratılışına (seciye) göre. Çünkü seciyenin insan üzerindeki hâkimiyeti baskındır (kâhir). Bu söz Yahyâ b. Ya'mer'e aittir; onu, karısı mehrini isteyen bir adama söylemiştir; "ez-Zerî'a ilâ mekârimi'ş-şerî'a" adlı eserimde açıkladığım üzere. Bu, Hz. Peygamber'in (Allah'ın salât ve selâmı ona ve âline olsun) "Herkes ne için yaratıldıysa ona (o iş) kolaylaştırılmıştır" sözü gibidir. el-Eşkele: insanı bağlayan (kısıtlayan) ihtiyaç. Bir işteki "işkâl" (müşkillik) ise istiaredir; tıpkı "iştibâh"ın "şibh"ten (benzerlik) türemesi gibi.