Önceki kitaplarla karşılaştırma

Kuran bunu doğrudan aktarır: 'Tevrat'ta onlara cana can, göze göz, dişe diş... yazdık' (Mâide 5:45). Metnin içinde Tevrat'a açık atıf — Çıkış 21:24 ile birebir. (Atıf metnin kendisinde.)

Kuran açıkça 'Zebûr'da yazdık: yeryüzüne salih kullarım vâris olacak' (Enbiyâ 21:105) der — Mezmur 37:29 ile birebir. (Metin içi atıf.)

Kuran 'Mûsâ ve İbrâhim'in sahifelerinde' (Necm 53:36-37) diye andıktan sonra ilkeyi verir: 'hiçbir günahkâr başkasının yükünü taşımaz' (53:38). Hezekiel 18:20 (ve Tesniye 24:16) aynı bireysel sorumluluk ilkesidir. (Önceki vahye atıf.)

Kuran müminleri 'İncil'deki vasıfları' ile tanımlar: 'filizini çıkaran, onu güçlendiren... ekin gibi' (Fetih 48:29). Markos 4:28'deki büyüyen-ekin temsiliyle aynı imgedir. (İncil'e metin içi atıf.)

Kuran 'İsrailoğullarına yazdık ki: bir cana kıyan... tüm insanlığı öldürmüş gibidir; bir canı yaşatan tüm insanlığı yaşatmış gibidir' (Mâide 5:32) der. Bu, Mişna Sanhedrin 4:5'teki ünlü hükümle birebirdir. Not: Vilna baskısı 'İsrail'den bir can' der; bazı el yazmaları (ör. Kaufmann) 'İsrail'den' ifadesini içermez ve Kuran'daki gibi evrensel okunur. (Akademik not.)

Tematik paralel: Mezmur 94:8 'ne zaman akıllanacaksınız?' diye sitem eder — Van Dyck Arapçasında tam da 'متى تعقلون' (akledecek misiniz). Kuran'ın tekrarlı 'أفلا تعقلون' (hâlâ akletmez misiniz?) refreniyle aynı çağrıdır. (Yorum: edebî bağımlılık değil, ortak tema.)

Tematik paralel: 'Akılsız bilmez, ahmak anlamaz' (Mezmur 92:6), Kuran 8:22'deki 'Allah katında canlıların en kötüsü, akletmeyen sağırlar ve dilsizlerdir' hükmüyle aynı çizgide — akletmeyişi en aşağı konuma koyar. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Akıldan yoksun, anlayışsız bir millet' (Tesniye 32:28) tasviri, Kuran 8:22 ve 7:179'daki akletmeyen topluluk eleştirisiyle örtüşür. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Anlayışsız at/katır gibi olmayın' (Mezmur 32:9), Kuran 25:44'teki 'onlar hayvanlar gibidir, hatta daha şaşkın' benzetmesinin aynı imgesidir. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Öküz sahibini bilir... ama halkım anlamıyor' (İşaya 1:3), Kuran 7:179'daki 'hayvan gibidirler, hatta daha şaşkın' eleştirisiyle aynı hayvan-benzetmesini paylaşır. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Gözleri var görmez, kulakları var işitmez' (Yeremya 5:21), Kuran 7:179'daki 'kalpleri var anlamazlar, gözleri var görmezler, kulakları var işitmezler' ifadesinin neredeyse birebir karşılığıdır. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Görmek için gözleri var ama görmezler, işitmek için kulakları var ama işitmezler' (Hezekiel 12:2), Kuran 7:179'un aynı duyusal kalıbını taşır. (Yorum.)

Tematik paralel: İsa'nın 'Gözleriniz var görmüyor, kulaklarınız var işitmiyor musunuz?' (Markos 8:18) sözü, Kuran 2:171'deki 'sağır, dilsiz, kör; akletmezler' tasviriyle aynı çizgidedir. (Yorum.)

Tematik paralel: 'Görerek görmezler, işiterek işitmez ve anlamazlar' (Matta 13:13), Kuran 2:171'in akletmeyiş vurgusuyla aynı motifi paylaşır. (Yorum.)

Altı günde yaratılış ortak: «RAB altı günde... yarattı» (Çıkış 20:11) ↔ Kuran «Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratandır» (7:54; ayrıca 10:3; 11:7; 25:59; 32:4; 50:38; 57:4). (Yorum: ortak tema; 'gün/yevm' süre/evre olarak da okunur. Dinlenme farkı için bkz. Tekvin 2:2 ↔ 50:38.)

Yaratılışta ayırma + su teması ortak: Tekvin 1:7 suları kubbeyle ayırır; Kuran «gökler ve yer bitişikti, onları ayırdık; her canlıyı sudan yarattık» der (21:30). (Yorum: yakın tema, birebir aynı değil.)

İnsanın topraktan yaratılışı + ruh üflenmesi ortak: «topraktan... burnuna yaşam soluğu üfledi» (Tekvin 2:7) ↔ Kuran «insanı çamurun özünden yarattık» (23:12) ve «ona ruhumdan üfledim» (15:29; 32:9). (Yorum.)

Göğün yayılması/gerilmesi ortak imge: «gökleri perde gibi geren, çadır gibi yayan» (İşaya 40:22) ↔ Kuran «göğü kudretimizle bina ettik; onu genişletmekteyiz» (51:47). (Yorum: ortak metinsel imge — 'bilimsel mucize/ispat' iddiası DEĞİL.)

Yaratılışın Yaratıcı'ya şahitliği ortak: «Gökler Tanrı'nın görkemini anlatır» (Mezmur 19:1) ↔ Kuran «yedi gök, yer ve onlardakiler O'nu tesbih eder; hiçbir şey yoktur ki O'nu övgüyle tesbih etmesin» (17:44; ayrıca 41:53). (Yorum.)

Yeryüzünün sabitlenmesi ortak imge: «Yeryüzünü temelleri üzerine kurdu, sarsılmasın diye» (Mezmur 104:5) ↔ Kuran «yeryüzüne, sizi sarsmasın diye sabit dağlar yerleştirdi» (16:15; ayrıca 78:7 'dağları kazık'). (Yorum: ortak metinsel imge, jeolojik iddia değil.)

Belirgin fark: Tekvin 2:2 (ve Çıkış 31:17 «dinlendi ve tazelendi») Allah'ın yedinci gün **dinlendiğini** söyler. Kuran ise yorulmayı reddeder: «Andolsun, gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yarattık; bize hiçbir yorgunluk dokunmadı» (50:38; krş. 2:255 «O'nu ne uyuklama ne uyku tutar»). (Ayrım.)

Yeryüzü emaneti ortak: «yeryüzünü doldurun ve onu yönetiminize alın... egemen olun» (Tekvin 1:28) ↔ Kuran «Ben yeryüzünde bir halife var edeceğim» (2:30). İkisi de insana **verilmiş, sorumlu** bir rol. (Yorum.)

Koruyup gözetme ortak: insan bahçeye «işlesin ve **korusun** diye» konur (Tekvin 2:15) ↔ Kuran «yeryüzünde, düzene konulduktan sonra **fesat çıkarmayın**» (7:56; ayrıca 30:41 «karada ve denizde fesat, insan eliyle çıktı»). Emanet = sömürü değil, özen. (Yorum.)

İnciller İsa'nın çarmıha gerildiğini anlatır (Yuhanna 19:18). Kuran ise farklı söyler: 'Onu öldürmediler ve çarmıha germediler; fakat onlara öyle gösterildi' (Nisâ 4:157). (Ayrım; Kuran'ın konumu.)

Yuhanna 3:16 Tanrı'nın 'biricik Oğlu'ndan söz eder. Kuran ise Allah için 'doğurmadı, doğurulmadı' der (İhlâs 112:3) ve 'Allah'ın oğlu' nitelemesini reddeder (Tevbe 9:30). (Ayrım.)

Matta 28:19 'Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adıyla' vaftizden söz eder (üçlü bir formül; teslis akidesinin kendisi sonraki konsillerin tanımıdır, ayetin lafzı değil). Kuran ise 'Allah üçün üçüncüsüdür, diyenler kâfir oldu' der (Mâide 5:73) ve 'üç'ü reddeder. (Ayrım; saygıyla.)

Romalılar 5:12, tek insan (Âdem) aracılığıyla günah ve ölümün tüm insanlığa geçtiğini söyler (asli günah öğretisinin temeli). Kuran ise 'hiçbir günahkâr başkasının yükünü taşımaz' der (En'âm 6:164); kalıtsal günahı kabul etmez. (Ayrım.)