أصل الدوام السكون، يقال: دام الماء، أي: سكن، «ونهي أن يبول الإنسان في الماء الدائم» . وأدمت القدر ودومتها: سكنت غليانها بالماء، ومنه: دام الشيء: إذا امتد عليه الزمان، قال تعالى: وكنت عليهم شهيدا ما دمت فيهم [المائدة/ 117]، إلا ما دمت عليه قائما [آل عمران/ 75]، لن ندخلها أبدا ما داموا فيها [المائدة/ 24]، ويقال: دمت تدام، وقيل: دمت تدوم، نحو: مت تموت ، ودومت الشمس في كبد السماء، قال الشاعر: 164- والشمس حيرى لها في الجو تدويم ودوم الطير في الهواء: حلق، واستدمت معروريا رمض الرضراض يركضه الأمر: تأنيت فيه، والظل الدوم: الدائم، والديمة: مطر تدوم أياما.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
Devâm'ın aslı sükûn (durgunluk, dinginlik)tur. 'Dâme'l-mâ'u' denir, yani: su durgunlaştı (durdu). "İnsanın durgun suya (el-mâ'ü'd-dâim) küçük abdest bozması yasaklanmıştır." 'Edemtü'l-kıdra' ve 'devvemtühâ': tencerenin kaynamasını su (dökerek) dindirdim. Bundan hareketle 'dâme'ş-şey'ü': bir şeyin üzerinden zaman uzayıp sürdüğünde kullanılır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "İçlerinde bulunduğum sürece onlara şahittim" [5:117]; "başında dikilip durmadıkça" [3:75]; "Onlar orada olduğu sürece biz oraya asla girmeyeceğiz" [5:24]. 'Dimte tedâmu' denir; 'dumte tedûmu' da denmiştir — 'mitte temûtu' (öldün, ölürsün) gibi. 'Devvemeti'ş-şemsü fî kebidi's-semâ'i': güneş göğün tam ortasında uzun süre asılı kaldı. Şair şöyle demiştir: "Güneş şaşkın; onun gökyüzünde bir duraklayıp dönüşü (tedvîm) vardır." 'Devveme't-tayru fi'l-hevâ'i': kuş havada (kanat çırpmadan) süzülüp döndü. 'İstedemtü'l-emra': o işte teennî ettim (acele etmeyip temkinli davrandım). (Beyit:) "Çakıl taşlarının kızgın sıcağını ayaklarıyla döve döve, eyersiz binmiş hâlde." 'ez-Zıllü'd-devm': sürekli (kalıcı) gölge. 'ed-Dîme': günlerce süren (dinmeyen) yağmur.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)