الصدع: الشق في الأجسام الصلبة كالزجاج والحديد ونحوهما. يقال: صدعته فانصدع، وصدعته فتصدع، قال تعالى: يومئذ يصدعون [الروم/ 43]، وعنه استعير: صدع الأمر، أي: فصله، قال: فاصدع بما تؤمر [الحجر/ 94]، وكذا استعير منه الصداع، وهو شبه الاشتقاق في الرأس من الوجع. قال: لا يصدعون عنها ولا ينزفون [الواقعة/ 19]، ومنه الصديع للفجر ، وصدعت الفلاة: قطعتها ، وتصدع القوم أي: تفرقوا.
Exdore translation — not part of the source
es-Sad': Cam, demir ve benzeri katı cisimlerdeki çatlaktır. "Sada'tuhû fensada'a" (onu yardım, o da yarıldı) ve "sadda'tuhû fetesadda'a" (onu parçaladım, o da paramparça oldu) denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "O gün (insanlar) bölük bölük ayrılırlar (yassadde'ûn)" [30:43]. Bundan istiare yoluyla: "Sad'u'l-emr", yani işi ayırıp açıkça ortaya koymak (anlamı) alınmıştır. Allah şöyle buyurmuştur: "Sana emrolunanı açıkça bildir (fasda')" [15:94]. Yine bundan istiare edilerek "sudâ'" (baş ağrısı) alınmıştır; bu, baştaki ağrıdan ötürü âdeta bir yarılma/parçalanma gibidir. Allah şöyle buyurmuştur: "Ondan (o şaraptan) ne başları ağrır (yusadda'ûn) ne de akılları gider" [56:19]. Bundan gelmek üzere tan yerine "sadî'" denir. "Sada'tu'l-felât": Çölü kat ettim (aşıp geçtim) demektir. "Tesadda'a'l-kavm": Topluluk dağıldı demektir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)