الفوت: بعد الشيء عن الإنسان بحيث يتعذر إدراكه، قال: وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار [الممتحنة/ 11]، وقال: لكيلا تأسوا على ما فاتكم [الحديد/ 23]، ولو ترى إذ فزعوا فلا فوت [سبأ/ 51]، أي: لا يفوتون ما فزعوا منه، ويقال: هو مني فوت الرمح ، أي: حيث لا يدركه الرمح، وجعل الله رزقه فوت فمه. أي: حيث يراه ولا يصل إليه فمه، والافتيات: افتعال منه، وهو أن يفعل الإنسان الشيء من دون ائتمار من حقه أن يؤتمر فيه، والتفاوت: الاختلاف في الأوصاف، كأنه يفوت وصف أحدهما الآخر، أو وصف كل واحد منهما الآخر. قال تعالى: ما ترى في خلق الرحمن من تفاوت [الملك/ 3]، أي: ليس فيها ما يخرج عن مقتضى الحكمة.
Exdore translation — not part of the source
el-Fevt: Bir şeyin insandan uzaklaşması, öyle ki artık ona yetişmenin/onu elde etmenin imkânsız hâle gelmesidir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Eğer eşlerinizden biri (kaçıp) kâfirlere giderse (fâteküm)..." [60:11]. Yine buyurdu: "Elinizden çıkana (mâ fâteküm) üzülmeyesiniz diye..." [57:23]. Ve: "Onları dehşete kapıldıkları zaman bir görsen; artık kaçış (kurtuluş) yoktur (felâ fevte)" [34:51], yani kendisinden dehşete kapıldıkları şeyden kaçıp kurtulamazlar. Denir ki: "Huve minnî fevte'r-rumh", yani "O benden, mızrağın ona erişemeyeceği kadar uzaktadır." Ve "Ceale'llâhu rızkahû fevte femihî" (Allah onun rızkını ağzının erişemeyeceği yerde kıldı) denir; yani onu görür ama ağzı ona ulaşamaz. el-İftiyât: Bu kökten "iftiâl" veznindedir; insanın, hakkında kendisine danışılması gereken kişiye danışmadan bir işi yapmasıdır. et-Tefâvüt: Vasıflarda (niteliklerde) farklılıktır; sanki birinin vasfı diğerinin vasfını kaçırıp geçer ya da her birinin vasfı diğerininkini geçer. Yüce Allah buyurdu: "Rahmân'ın yaratışında hiçbir uyumsuzluk/aksaklık (tefâvüt) göremezsin" [67:3]; yani onda hikmetin gereğinden çıkan hiçbir şey yoktur.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)