قال الله تعالى: حبطت أعمالهم [المائدة/ 53]، ولو أشركوا لحبط عنهم ما كانوا يعملون [الأنعام/ 88]، وسيحبط أعمالهم [محمد/ 32]، ليحبطن عملك [الزمر/ 65]، وقال تعالى: فأحبط الله أعمالهم [الأحزاب/ 19]، وحبط العمل على أضرب: أحدها: أن تكون الأعمال دنيوية فلا تغني في القيامة غناء، كما أشار إليه بقوله: وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا [الفرقان/ 23]. والثاني: أن تكون أعمالا أخروية، لكن لم يقصد بها صاحبها وجه الله تعالى، كما روي: «أنه يؤتى يوم القيامة برجل فيقال له: بم كان اشتغالك؟ قال: بقراءة القرآن، فيقال له: قد كنت تقرأ ليقال: هو قارئ، وقد قيل ذلك، فيؤمر به إلى النار» . والثالث: أن تكون أعمالا صالحة، ولكن بإزائها سيئات توفي عليها، وذلك هو المشار إليه بخفة الميزان. وأصل الحبط من الحبط، وهو أن تكثر الدابة أكلا حتى ينتفخ بطنها، و# قال (عليه السلام): «إن مما ينبت الربيع ما يقتل حبطا أو يلم» . وسمي الحارث الحبط ، لأنه أصاب ذلك، ثم سمي أولاده حبطات.
Exdore translation — not part of the source
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Amelleri boşa gitti" [5:53]; "Eğer şirk koşsalardı, yapmakta oldukları şeyler kendileri açısından boşa giderdi" [6:88]; "Ve onların amellerini boşa çıkaracaktır" [47:32]; "Amelin mutlaka boşa gider" [39:65]. Yine şöyle buyurmuştur: "Allah da onların amellerini boşa çıkardı" [33:19]. Amelin boşa gitmesi (habtu'l-amel) birkaç türlüdür: Birincisi: Amellerin dünyevî olması ve dolayısıyla kıyamet gününde hiçbir fayda sağlamamasıdır. Nitekim Allah şu sözüyle buna işaret etmiştir: "Yaptıkları her işin önüne geçer, onu savrulmuş toz zerreleri hâline getiririz" [25:23]. İkincisi: Amellerin uhrevî olması, ancak sahibinin onlarla Allah'ın rızasını (vech) gözetmemiş olmasıdır. Nitekim şöyle rivayet edilmiştir: "Kıyamet günü bir adam getirilir ve ona: 'Neyle meşgul oldun?' denir. O da: 'Kur'an okumakla' der. Bunun üzerine ona: 'Sen, "O bir kāridir" densin diye okuyordun; o söz de söylendi' denir ve onun ateşe götürülmesi emredilir." Üçüncüsü: Amellerin salih ameller olması, ancak karşılarında onlara ağır basan kötülüklerin bulunmasıdır. İşte tartının hafif gelmesiyle işaret edilen budur. Habt'ın aslı "habat"tan gelir; bu da hayvanın karnı şişecek kadar çok yemesidir. Peygamber (aleyhisselâm) şöyle buyurmuştur: "Baharın bitirdiği şeyler arasında, şişkinlikten (habat) öldüren yahut ölüme yaklaştıran şeyler vardır." Hâris'e "el-Habit" adı verilmiştir, çünkü başına bu (şişkinlik) gelmiştir; sonra da çocuklarına "Habitât" denilmiştir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)