الضحى: انبساط الشمس وامتداد النهار، وسمي الوقت به. قال الله عز وجل: والشمس وضحاها [الشمس/ 1]، إلا عشية أو ضحاها [النازعات/ 46]، والضحى والليل [الضحى/ 1- 2]، وأخرج ضحاها [النازعات/ 29]، وأن يحشر الناس ضحى [طه/ 59]، وضحى يضحى: تعرض للشمس. قال: وأنك لا تظمؤا فيها ولا تضحى [طه/ 119]، أي: لك أن تتصون من حر الشمس، وتضحى: أكل ضحى، كقولك: تغدى، والضحاء والغداء لطعامهما، وضاحية كل شيء: ناحيته البارزة، وقيل للسماء: الضواحي وليلة إضحيانة، وضحياء: مضيئة إضاءة الضحى. والأضحية جمعها أضاحي وقيل: ضحية تضحك الضبع لقتلى هذيل %~% وترى الذئب بها يستهل مؤزر بعميم النبت مكتهل وضحايا، وأضحاة وأضحى، وتسميتها بذلك في الشرع لقوله (عليه السلام): «من ذبح قبل صلاتنا هذه فليعد» .
Exdore translation — not part of the source
ed-Duhâ (kuşluk): güneşin yayılıp gündüzün uzamasıdır; o vakit de bununla adlandırılmıştır. Allah -aziz ve celil- şöyle buyurdu: "Güneşe ve onun kuşluk aydınlığına" [91:1], "Ancak bir akşam veya kuşluk vakti kadar" [79:46], "Kuşluk vaktine ve geceye" [93:1, 93:2], "Ve onun kuşluk aydınlığını çıkardı" [79:29], "İnsanların kuşluk vakti toplanması" [20:59]. "Dahâ, yadhâ": güneşe maruz kaldı, güneşin altında durdu. Nitekim buyurdu: "Sen orada ne susarsın ne de güneşte yanarsın" [20:119], yani: güneşin sıcağından korunma imkânın vardır. "Tedahhâ": kuşluk vaktinde yemek yedi; "teğaddâ" (öğle yemeği yedi) demen gibi. ed-Dahâ' ve el-ğadâ' bu iki öğünün yemeğinin adıdır. Bir şeyin "dâhiye"si: onun açıkta/dışa çıkık olan tarafıdır. Gökyüzü için "ed-davâhî" denildi. "Leyletün idhyâne" ve "dahyâ'": kuşluk aydınlığı gibi aydınlık gece demektir. el-Udhiyye (kurbanlık); çoğulu edâhî'dir. "Dahiyye" de denilmiştir: Sırtlan Hüzeyl'in ölülerine güler %~% ve kurdu, onların yanında sevinçle ulurken görürsün %~% bol ve olgunlaşmış bitki örtüsüyle kuşanmış (bir yer) Ve dahâyâ, edhât ve edhâ (da denilir). Dinî hükümde ona bu adın verilmesi, Peygamber'in (aleyhisselâm) şu sözünden dolayıdır: "Kim şu namazımızdan (bayram namazından) önce kurban keserse, (kurbanını) tekrarlasın."
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)