الهم الحزن الذي يذيب الإنسان. يقال: هممت الشحم فانهم، والهم: ما هممت به في نفسك، وهو الأصل، ولذا قال الشاعر: 470- وهمك ما لم تمضه لك منصب قال الله تعالى: إذ هم قوم أن يبسطوا [المائدة/ 11]، ولقد همت به وهم بها [يوسف/ 24]، إذ همت طائفتان منكم [آل عمران/ 122]، لهمت طائفة منهم [النساء/ 113]، وهموا بما لم ينالوا [التوبة/ 74]، وهموا بإخراج الرسول [التوبة/ 13]، وهمت كل أمة برسولهم [غافر/ 5] وأهمني كذا. أي: حملني على أن أهم به. قال الله تعالى: وطائفة قد أهمتهم أنفسهم [آل عمران/ 154] ويقال: هذا رجل همك من رجل ، وهمتك من رجل، كما تقول: ناهيك من رجل. والهوام: حشرات الأرض، ورجل هم، وامرأة همة. أي: كبير، قد همه العمر. أي: أذابه.
Exdore translation — not part of the source
el-Hemm: İnsanı eritip tüketen kederdir. "Hememtu'ş-şahme fe'nhemme" (yağı erittim, o da eridi) denir. el-Hemm: Kendi içinde yapmaya niyetlendiğin (tasarladığın) şeydir; asıl (kök) anlam da budur. Bundan dolayı şair şöyle demiştir: 470- Ve henüz gerçekleştirmediğin niyetin (hemmin), senin için (meşakkat verip) yoran bir şeydir. Allah Teâlâ şöyle buyurdu: "Hani bir topluluk ellerini uzatmaya yeltenmişti (hemme)" [5:11], "Andolsun kadın ona meyletmiş (niyetlenmiş), o da kadına meyletmişti (heme)" [12:24], "Hani içinizden iki grup çözülmeye yüz tutmuştu (hemmet)" [3:122], "Onlardan bir grup seni saptırmaya yeltenmişti (le-hemmet)" [4:113], "ve elde edemedikleri şeye yeltendiler (hemmû)" [9:74], "ve Peygamber'i (yurdundan) çıkarmaya yeltendiler (hemmû)" [9:13], "Her ümmet kendi peygamberine (kötülük etmeye) yeltendi (hemmet)" [40:5]. "Ehemmenî kezâ" da denir, yani: Beni onunla uğraşmaya (onu tasarlamaya) sevk etti. Allah Teâlâ şöyle buyurdu: "Bir grup da yalnızca kendi canlarının kaygısına düşmüştü (ehemmethum enfusuhum)" [3:154]. "Hâzâ raculun hemmuke min racul" ve "hemmetuke min racul" denir; nitekim "nâhîke min racul" (adam olarak sana yeter) dediğin gibi. el-Hevâmm: Yer haşereleridir (böcekler). "Raculun hemm" ve "imraetun hemme" denir, yani: Yaşlı; ömür onu "hemmehû" yani eritmiştir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)