أصل الحرج والحراج مجتمع الشيئين، وتصور منه ضيق ما بينهما، فقيل للضيق: حرج، وللإثم حرج، قال تعالى: ثم لا يجدوا في أنفسهم حرجا [النساء/ 65]، وقال عز وجل: وما جعل عليكم في الدين من حرج [الحج/ 78]، وقد حرج صدره، قال تعالى: يجعل صدره ضيقا حرجا [الأنعام/ 125]، وقرئ حرجا ، أي: ضيقا بكفره، لأن الكفر لا يكاد تسكن إليه النفس لكونه اعتقادا عن ظن، وقيل: ضيق بالإسلام كما قال تعالى: ختم الله على قلوبهم [البقرة/ 7]، وقوله تعالى: فلا يكن في صدرك حرج منه [الأعراف/ 2]، قيل: هو نهي، وقيل: هو دعاء، وقيل: هو حكم منه، نحو: ألم نشرح لك صدرك [الشرح/ 1]، والمتحرج والمتحوب: المتجنب من الحرج والحوب.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
"Harec" ve "hirâc" kelimesinin aslı iki şeyin bir araya toplandığı yerdir; bundan da o ikisinin arasındaki darlık tasavvur edilmiştir. Bu sebeple darlığa "harec" denmiş, günaha da "harec" denmiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Sonra da kendi içlerinde hiçbir sıkıntı (harec) duymazlar" [4:65]. Aziz ve celil olan Allah şöyle buyurmuştur: "Ve dinde size hiçbir güçlük (harec) yüklemedi" [22:78]. "Göğsü daraldı (harice sadruhu)" da denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Onun göğsünü dar ve sıkıntılı (haracen) kılar" [6:125]. Bu kelime "haricen" şeklinde de okunmuştur; yani küfrü sebebiyle daralmış olarak. Çünkü küfür, zanna dayalı bir inanç olduğu için nefis ona neredeyse hiç yatışmaz. Şöyle de denmiştir: İslâm sebebiyle daralmış; nitekim Yüce Allah'ın şu sözünde olduğu gibi: "Allah onların kalplerini mühürledi" [2:7]. Yüce Allah'ın "Ondan dolayı göğsünde bir sıkıntı (harec) olmasın" [7:2] sözü hakkında: bunun bir yasaklama olduğu söylenmiştir; bir dua olduğu söylenmiştir; ve O'ndan gelen bir hüküm olduğu söylenmiştir; tıpkı "Senin göğsünü açıp genişletmedik mi?" [94:1] âyetinde olduğu gibi. "el-Müteharric" ve "el-mütehavvib": harecden (sıkıntı/günahtan) ve hevbden (günahtan) sakınan kimsedir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)