قال الله عز وجل: أيدتك بروح القدس [المائدة/ 110] فعلت من الأيد، أي: القوة الشديدة. وقال تعالى: والله يؤيد بنصره من يشاء [آل عمران/ 13] أي: يكثر تأييده، ويقال: إدته أئيده أيدا نحو: بعته أبيعه بيعا، وأيدته على التكثير. قال عز وجل: والسماء بنيناها بأيد [الذاريات/ 47]، ويقال: له أيد، ومنه قيل للأمر العظيم مؤيد. وإياد الشيء: ما يقيه، وقرئ: (أأيدتك) ، وهو أفعلت من ذلك. قال الزجاج (رحمه الله): يجوز أن يكون فاعلت، نحو: عاونت، وقوله عز وجل: ولا يؤده حفظهما [البقرة/ 255] أي: لا يثقله، وأصله من الأود، آد يؤود أودا وإيادا: إذا أثقله، نحو: قال يقول قولا، وفي الحكاية عن نفسك: أدت مثل: قلت، فتحقيق آده : عوجه من ثقله في ممره.
Exdore translation — not part of the source
Aziz ve celil olan Allah şöyle buyurdu: "Seni Rûhu'l-Kudüs ile destekledim" [5:110]. Bu, "el-eyd"den yapılmış "fa''alte" (tef'îl) kalıbındadır; "el-eyd" ise şiddetli kuvvet demektir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Allah yardımıyla dilediğini destekler" [3:13], yani desteğini çoğaltır. Denir ki: "idtühû eîdühû eyden" (onu güçlendirdim); "bi'tühû ebî'uhû bey'an" gibi. "Eyyedtühû" ise çokluk (teksîr) içindir. Aziz ve celil olan şöyle buyurdu: "Göğü kudretle/güçle bina ettik" [51:47]. "Lehû eyd" (onun gücü/kuvveti var) denir. Bundan dolayı büyük/ağır işe "müeyyed" denilmiştir. "İyâdü'ş-şey'": onu koruyan şeydir. "(E'eyedtüke)" şeklinde de okunmuştur; bu, ondan (aynı kökten) "ef'altü" kalıbıdır. ez-Zeccâc (Allah ona rahmet etsin) şöyle dedi: Bunun "fâ'altü" kalıbından olması da caizdir; "âventü" gibi. Aziz ve celil olanın şu sözü: "O ikisini korumak O'na ağır gelmez" [2:255], yani O'nu ağırlaştırmaz/yormaz. Aslı "el-eved"dendir: "âde yeûdü evden ve iyâden": onu ağırlaştırdığında (denir); "kâle yekûlü kavlen" gibi. Kendinden haber verirken: "üdtü" dersin, "kultü" gibi. Buna göre "âdehû"nun tahkiki (gerçek anlamı): ağırlığından dolayı onu yürüyüşünde/gidişinde eğdi/büktü, demektir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)