الحصن جمعه حصون، قال الله تعالى: مانعتهم حصونهم من الله [الحشر/ 2]، وقوله عز وجل: لا يقاتلونكم جميعا إلا في قرى محصنة [الحشر/ 14]، أي: مجعولة بالإحكام كالحصون، وتحصن: إذا اتخذ الحصن مسكنا، ثم يتجوز به في كل تحرز، ومنه: درع حصينة، لكونها حصنا للبدن وفرس حصان: لكونه حصنا لراكبه، وبهذا النظر قال الشاعر: 115- أن الحصون الخيل لا مدر القرى وقوله تعالى: إلا قليلا مما تحصنون [يوسف/ 48]، أي: تحرزون في المواضع الحصينة الجارية مجرى الحصن، وامرأة حصان وحاصن، وجمع الحصان: حصن، وجمع الحاصن حواصن، ويقال: حصان للعفيفة، ولذات حرمة، وقال تعالى: ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها [التحريم/ 12]. وأحصنت وحصنت، قال الله تعالى: فإذا أحصن فإن أتين [النساء/ 25]، أي: تزوجن، أحصن: زوجن، والحصان في الجملة: المحصنة، إما بعفتها، أو تزوجها، أو بمانع من شرفها وحريتها. ويقال: امرأة محصن ومحصن، فالمحصن يقال: إذا تصور حصنها من نفسها، والمحصن يقال إذا تصور حصنها من غيرها، وقوله عز وجل: وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات [النساء/ 25]، وبعده: فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب [النساء/ 25]، ولهذا قيل: المحصنات: المزوجات، تصورا أن ولقد علمت على تجشمي الردى زوجها هو الذي أحصنها، والمحصنات من النساء [النساء/ 24] بعد قوله: حرمت [النساء/ 23]، بالفتح لا غير، وفي سائر المواضع بالفتح والكسر، لأن اللواتي حرم التزوج بهن المزوجات دون العفيفات، وفي سائر المواضع يحتمل الوجهين.
Exdore translation — not part of the source
el-Hısn (kale): çoğulu husûn'dur. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "...kaleleri onları Allah'tan koruyacaktır" [59:2]. Aziz ve celil olanın şu sözü: "Onlar sizinle topluca savaşmazlar; ancak müstahkem kılınmış (muhassana) kasabalarda savaşırlar" [59:14], yani sağlamlaştırılmak suretiyle kaleler gibi yapılmış (kasabalarda). Tehassane: kaleyi mesken edindiği zaman (kullanılır). Sonra bu (kelime) her türlü korunma/sakınma için mecazen kullanılır. Bundan (türeyerek): dir'un hasîne (sağlam/koruyucu zırh) denir; çünkü zırh beden için bir kaledir. Feres hisân (koruyucu at) denir; çünkü at, binicisi için bir kaledir. Bu bakış açısıyla şair şöyle demiştir: 115- Kaleler atlardır, kasabaların kerpiçleri değil Yüce Allah'ın şu sözü: "Sakladıklarınızdan (tuhsınûn) az bir miktar dışında" [12:48], yani kale hükmünde olan sağlam (hasîn) yerlerde koruma altına alırsınız. İmraetun hasân ve hâsın (iffetli kadın) denir. Hasân'ın çoğulu husun, hâsın'ın çoğulu havâsın'dır. İffetli ve dokunulmazlık sahibi kadına hasân denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Ve İmrân kızı Meryem ki, iffetini (ferc) korumuştu (ahsanet)" [66:12]. Ahsanet ve hassanet (denir). Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Evlendiklerinde (uhsınne), eğer gelirlerse..." [4:25], yani evlendiler; uhsınne: evlendirildiler. Hisân, genel olarak: muhsana (korunmuş) kadındır; ya iffetiyle, ya evlenmesiyle, ya da şerefinden ve hürriyetinden gelen bir engelle (korunmuş olan). İmraetun muhsin ve muhsan (kadın) denir. Muhsin, kadının kendi nefsinden kaynaklanan bir korunması tasavvur edildiğinde; muhsan ise korunmasının başkasından kaynaklandığı tasavvur edildiğinde söylenir. Aziz ve celil olanın şu sözü: "Ve onlara ücretlerini (mehirlerini) örfe uygun biçimde verin; iffetli (muhsanât) olmaları, zina edici olmamaları şartıyla" [4:25]; devamında: "Evlendiklerinde (uhsınne), eğer bir fuhuş işlerlerse, onlara muhsanât (evli/korunmuş kadınlar) üzerindeki cezanın yarısı gerekir" [4:25]. Bundan dolayı "muhsanât: evlendirilmiş kadınlardır" denmiştir; şu tasavvurla ki Ve andolsun bildim, ölümü göze almam üzerine kocası, onu korunmuş (ahsanehâ) kılanın kendisi olduğudur. "Kadınlardan muhsanât (evli olanlar)" [4:24] ifadesi, "Size haram kılındı" [4:23] sözünün ardından geldiği için yalnızca fetha ile (muhsanât şeklinde) okunur; diğer bütün yerlerde ise hem fetha hem kesre ile (okunabilir). Çünkü kendileriyle evlenmenin haram kılındığı kadınlar, iffetli olanlar değil, evli olanlardır. Diğer yerlerde ise her iki ihtimal de mümkündür.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)