ربوة وربوة وربوة ورباوة ورباوة، قال تعالى: إلى ربوة ذات قرار ومعين [المؤمنون/ 50]، قال (أبو الحسن) : الربوة أجود لقولهم ربى، وربا فلان: حصل في ربوة، وسميت الربوة رابية كأنها ربت بنفسها في مكان، ومنه: ربا: إذا زاد وعلا، قال تعالى: فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت [الحج/ 5]، أي: زادت زيادة المتربي، فاحتمل السيل زبدا رابيا [الرعد/ 17]، فأخذهم أخذة رابية [الحاقة/ 10]، وأربى عليه: أشرف عليه، وربيت الولد فربا من هذا، وقيل: أصله من المضاعف فقلب تخفيفا، نحو: تظنيت في تظننت. والربا: الزيادة على رأس المال، لكن خص في الشرع بالزيادة على وجه دون وجه، وباعتبار الزيادة قال تعالى: وما آتيتم من ربا ليربوا في أموال الناس فلا يربوا عند الله [الروم/ 39]، ونبه بقوله: يمحق الله الربا ويربي الصدقات [البقرة/ 276]، أن الزيادة المعقولة المعبر عنها بالبركة مرتفعة عن الربا، ولذلك قال في مقابلته: وما آتيتم من زكاة تريدون وجه الله فأولئك هم المضعفون [الروم/ 39]، والأربيتان: لحمتان ناتئتان في أصول الفخذين من باطن، والربو: الانبهار، سمي بذلك تصورا لتصعده، ولذلك قيل: هو يتنفس الصعداء، وأما الربيئة للطليعة فبالهمز، وليس من هذا الباب.
Exdore translation — not part of the source
Rabve, rubve ve ribve; rabâve ve rubâve (ربوة وربوة وربوة ورباوة ورباوة). Yüce Allah şöyle buyurdu: "Oturmaya elverişli ve suyu bulunan bir tepeye (rabve)" [23:50]. (Ebü'l-Hasen) dedi ki: "Rubve" okuyuşu daha uygundur; çünkü "rubâ" derler. "Rabâ fulânun": Filan kimse bir tepeye çıktı/orada bulundu. Tepeye "râbiye" adı verilmiştir; sanki bir yerde kendi kendine kabarıp yükselmiş gibidir. Bundan da şu gelir: "Rabâ": Arttı ve yükseldi. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Onun üzerine suyu indirdiğimizde kıpırdanır ve kabarır (rabet)" [22:5], yani kabarıp büyüyen bir şeyin artışı gibi artar. "Sel, kabaran bir köpüğü taşıdı" [13:17]. "Onları gitgide artan/şiddetlenen bir yakalayışla yakaladı" [69:10]. "Erbâ aleyhi": Ona üstün geldi, onun üzerine yükseldi. "Rabbeytü'l-velede fe-rabâ" (çocuğu büyüttüm, o da büyüdü) ifadesi de bundandır. Şöyle de denmiştir: Aslı muzaaf (çift harfli) köktendir, hafifletmek için harf değişikliğine uğramıştır; "tezannentü" yerine "tezanneytü" denmesi gibi. "Ribâ" ise ana sermaye üzerine eklenen fazlalıktır; ancak şeriatta belirli bir biçimdeki fazlalığa özgü kılınmış, başka bir biçimdekine değil. Fazlalık anlamı göz önünde bulundurularak Yüce Allah şöyle buyurdu: "İnsanların malları içinde artsın diye faiz olarak verdikleriniz, Allah katında artmaz" [30:39]. Şu sözüyle de dikkat çekmiştir: "Allah faizi mahveder, sadakaları ise arttırır" [2:276]; yani bereket diye ifade edilen makul/gerçek artış, faizden uzaktır ve ondan yücedir. Bu sebeple onun karşısında şöyle buyurmuştur: "Allah'ın rızasını isteyerek zekât olarak verdikleriniz var ya, işte (sevaplarını) kat kat arttıranlar onlardır" [30:39]. "el-Urbiyetân": Uylukların köklerinde iç taraftan çıkıntı yapan iki et parçası (kasık bezleri). "er-Rabv": Soluğun kesilmesi, nefes darlığı; bu ad, soluğun yükselip çıkması tasavvuruyla verilmiştir. Bu yüzden "hu yetenaffesü's-suadâ" (derin derin iç çekiyor) denir. Gözcü/öncü anlamındaki "er-rabîe" ise hemze iledir ve bu bab (kök) ile ilgili değildir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)