الغرب: غيبوبة الشمس، يقال: غربت تغرب غربا وغروبا، ومغرب الشمس ومغيربانها. قال تعالى: رب المشرق والمغرب [الشعراء/ 28]، رب المشرقين ورب المغربين [الرحمن/ 17]، برب المشارق والمغارب [المعارج/ 40]، وقد تقدم الكلام في ذكرهما مثنيين ومجموعين ، وقال: لا شرقية ولا غربية [النور/ 35]، وقال: حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب [الكهف/ 86]، وقيل لكل متباعد: غريب، ولكل شيء فيما بين جنسه عديم النظير: غريب، وعلى هذا قوله عليه الصلاة والسلام: «بدأ الإسلام غريبا وسيعود كما بدأ» وقيل: العلماء غرباء، لقلتهم فيما بين الجهال، والغراب سمي لكونه مبعدا في الذهاب. قال تعالى: فبعث الله غرابا يبحث [المائدة/ 31]، وغارب السنام لبعده عن المنال، وغرب السيف لغروبه في الضريبة ، وهو مصدر في معنى الفاعل، وشبه به حد اللسان كتشبيه اللسان بالسيف، فقيل: فلان غرب اللسان، وسمي الدلو غربا لتصور بعدها في البئر، وأغرب الساقي: تناول الغرب، والغرب: الذهب لكونه غريبا فيما بين الجواهر الأرضية، ومنه: سهم غرب: لا يدرى من رماه. ومنه: نظر غرب: ليس بقاصد، و، الغرب: شجر لا يثمر لتباعده من الثمرات، وعنقاء مغرب، وصف بذلك لأنه يقال: كان طيرا تناول جارية فأغرب بها. يقال عنقاء مغرب، وعنقاء مغرب بالإضافة. والغرابان: نقرتان عند صلوي العجز تشبيها بالغراب في الهيئة، والمغرب: الأبيض الأشفار، كأنما أغربت عينه في ذلك البياض. وغرابيب سود [فاطر/ 27]، قيل: جمع غربيب، وهو المشبه للغراب في السواد كقولك: أسود كحلك الغراب.
Exdore translation — not part of the source
el-Ğarb: Güneşin kaybolmasıdır. "Ğarabet, tağrubu, ğarben ve ğurûben" denir. "Mağribü'ş-şems" ve "muğayribânühâ" (güneşin battığı yer) denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Doğunun ve batının Rabbi" [26:28], "İki doğunun Rabbi ve iki batının Rabbi" [55:17], "Doğuların ve batıların Rabbine (yemin ederim)" [70:40]. Bunların ikil ve çoğul olarak zikredilmesine dair açıklama daha önce geçmişti. Yine şöyle buyurmuştur: "Ne doğuya ne batıya ait" [24:35] ve "Nihayet güneşin battığı yere ulaşınca onu batarken buldu" [18:86]. Uzaklaşan her şeye "garîb" denir; kendi cinsi arasında benzeri bulunmayan her şeye de "garîb" denir. Hz. Peygamber'in (salât ve selâm onun üzerine olsun) şu sözü de bu anlamdadır: "İslâm garip olarak başladı ve başladığı gibi geri dönecektir." Cahiller arasında azlıkları sebebiyle "âlimler gariplerdir" denmiştir. el-Gurâb (karga) ise gidişinde uzaklaşan olması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Allah bir karga gönderdi; eşeliyordu" [5:31]. Ğâribü's-senâm (hörgücün üst kısmı) ele ulaşmaktan uzak olduğu için böyle denmiştir. Ğarbü's-seyf (kılıcın keskin ağzı) ise vurduğu şeyin içine gömülüp kaybolması (gurûb) sebebiyle böyle adlandırılmıştır; bu, fâil anlamında bir masdardır. Dilin keskinliği de buna benzetilmiştir — nitekim dil kılıca da benzetilir — ve "falanca ğarbü'l-lisân (keskin dilli)" denmiştir. Kova da kuyuda uzaklaşıp derine inmesinin tasavvur edilmesi sebebiyle "ğarb" diye adlandırılmıştır. "Ağrabe's-sâkî": Sucu kovayı aldı. el-Ğarb: Altındır; çünkü yeryüzü cevherleri arasında garip/nadir olandır. Bundan türeyerek "sehm-i ğarb" denir: Kimin attığı bilinmeyen ok. Yine bundan "nazar-ı ğarb": Belirli bir hedefe yönelmemiş bakış. el-Ğarb: Meyvelerden uzak olması sebebiyle meyve vermeyen ağaçtır. "Ankâ-i muğrib" de böyle nitelenmiştir; çünkü onun bir cariyeyi kapıp onunla uzaklara giden (feağrabe bihâ) bir kuş olduğu söylenir. "Ankâ-ü muğrib" de denir, izafet ile "ankâ-ü muğribin" de denir. el-Gurâbân: Kuyruk sokumunun iki yanındaki (salevât) çukurlardır; biçim bakımından kargaya benzetilerek böyle adlandırılmıştır. el-Muğrib: Kirpikleri beyaz olandır; sanki gözü o beyazlığın içinde kaybolup gitmiştir. "Simsiyah (garâbîb) olanlar" [35:27] hakkında ise şöyle denmiştir: Bu, "ğırbîb"in çoğuludur; ğırbîb, siyahlıkta kargaya benzeyendir. Nitekim "karganın simsiyahlığı gibi siyah" dersin.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)