أصل الطلاق: التخلية من الوثاق، يقال: أطلقت البعير من عقاله، وطلقته، وهو طالق وطلق بلا قيد، ومنه استعير: طلقت المرأة، نحو: خليتها فهي طالق، أي: مخلاة عن حبالة النكاح. قال تعالى: فطلقوهن لعدتهن [الطلاق/ 1]، الطلاق مرتان [البقرة/ 229]، والمطلقات يتربصن بأنفسهن [البقرة/ 228]، فهذا عام في الرجعية وغير الرجعية، وقوله: وبعولتهن أحق بردهن [البقرة/ 228]، خاص في الرجعية، وقوله: فإن طلقها فلا تحل له من بعد [البقرة/ 230]، أي: بعد البين، فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا [البقرة/ 230]، يعني الزوج الثاني. وانطلق فلان: إذا مر متخلفا، وقال تعالى: فانطلقوا وهم يتخافتون، [القلم/ 23]، انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون [المرسلات/ 29]، وقيل للحلال: طلق، أي: مطلق لا حظر عليه، وعدا الفرس طلقا أو طلقين اعتبارا بتخلية سبيله. والمطلق في الأحكام: ما لا يقع منه استثناء ، وطلق يده، وأطلقها عبارة عن الجود، وطلق الوجه، وطليق الوجه: إذا لم يكن كالحا، وطلق السليم: خلاه الوجع، قال الشاعر: 302- تطلقه طورا وطورا تراجع وليلة طلقة: لتخلية الإبل للماء، وقد أطلقها.
Exdore translation — not part of the source
et-Talâk'ın (طلاق) aslı: bağdan çözüp salıvermektir. Şöyle denir: أَطْلَقْتُ الْبَعِيرَ مِنْ عِقَالِهِ (deveyi bağından çözdüm) ve طَلَّقْتُهُ; o deve, kayıtsız olarak طَالِق ve طَلْق'tur. Bundan istiare yoluyla طَلُقَتِ الْمَرْأَةُ (kadın boşandı) denilmiştir; örneğin: خَلَّيْتُهَا فَهِيَ طَالِق (onu salıverdim, o da طَالِق'tır), yani (أَيْ) nikâh bağından salıverilmiş oldu, demektir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: «Onları iddetlerine [uygun olarak] boşayın» [65:1]; «Boşama iki keredir» [2:229]; «Boşanmış kadınlar kendi kendilerine [üç ay hâli] beklerler» [2:228] — bu [son âyet], ric'î (dönülebilir) olan ve olmayan boşama hakkında geneldir (âmm). O'nun «Kocaları onları geri almaya daha çok hak sahibidir» [2:228] sözü ise ric'î boşamaya hastır (hâss). O'nun «Eğer onu [tekrar] boşarsa, artık ondan sonra ona helâl olmaz» [2:230] sözü, yani beynûnetten (kesin ayrılıktan) sonra [demektir]. «Eğer o [ikinci koca] onu boşarsa, birbirlerine dönmelerinde ikisine de bir günah yoktur» [2:230] — burada ikinci koca kastedilmektedir. اِنْطَلَقَ فُلَانٌ: [bir kimse] مُتَخَلِّفًا (geride kalarak) geçip gittiğinde [söylenir]. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: «Derken, aralarında fısıldaşarak yola koyuldular» [68:23]; «Yalanlamakta olduğunuz şeye gidin» [77:29]. Helâl olan şeye طَلْق denilmiştir; yani serbest bırakılmıştır, üzerinde bir yasak yoktur. عَدَا الْفَرَسُ طَلْقًا أَوْ طَلْقَيْنِ (at bir veya iki طَلْق koştu) [denir]; bu da onun yolunun serbest bırakılması itibariyledir. Hükümlerde el-Mutlak: kendisinden bir istisna vaki olmayan şeydir. طَلَقَ يَدَهُ ve أَطْلَقَهَا (elini salıverdi), cömertlikten [kinaye] bir ifadedir. طَلْقُ الْوَجْهِ ve طَلِيقُ الْوَجْهِ: yüzü asık (kâlih) olmadığında [söylenir]. طُلِقَ السَّلِيمُ (yılan/akrep sokmuş kişi طُلِقَ oldu): ağrı onu bıraktı [demektir]. Şair şöyle demiştir: 302- Bir kez onu bırakır (salıverir), bir kez de geri döner لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ (طَلْقَة bir gece): develerin suya salıverilmesi sebebiyledir; nitekim onları أَطْلَقَ etmiştir (salıvermiştir).
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)