العفو: القصد لتناول الشيء، يقال: عفاه واعتفاه، أي: قصده متناولا ما عنده، وعفت الريح الدار: قصدتها متناولة آثارها، وبهذا النظر قال الشاعر: 323- أخذ البلى أبلادها وعفت الدار: كأنها قصدت هي البلى، وعفا النبت والشجر: قصد تناول الزيادة، كقولك: أخذ النبت في الزيادة، وعفوت عنه: قصدت إزالة ذنبه صارفا عنه، فالمفعول في الحقيقة متروك، و«عن» متعلق بمضمر، فالعفو: هو التجافي عن الذنب. قال تعالى: فمن عفا وأصلح [الشورى/ 40]، وأن تعفوا أقرب للتقوى [البقرة/ 237]، ثم عفونا عنكم [البقرة/ 52]، إن نعف عن طائفة منكم [التوبة/ 66]، فاعف عنهم [آل عمران/ 159]، وقوله: خذ العفو [الأعراف/ 199]، أي: ما يسهل قصده وتناوله، وقيل معناه: تعاط العفو عن الناس، وقوله: ويسئلونك ما ذا ينفقون قل العفو [البقرة/ 219]، أي: ما يسهل إنفاقه. وقولهم: أعطى عفوا، فعفوا مصدر في موضع الحال، أي: أعطى وحاله حال العافي، أي: القاصد للتناول إشارة إلى المعنى الذي عد بديعا، وهو قول الشاعر: 324- كأنك تعطيه الذي أنت سائله و# قولهم في الدعاء: «أسألك العفو والعافية» أي: ترك العقوبة والسلامة، وقال في وصفه تعالى: إن الله كان عفوا غفورا [النساء/ 43]، و# قوله: «وما أكلت العافية فصدقة» أي: طلاب الرزق من طير ووحش وإنسان، وأعفيت كذا، أي: تركته يعفو ويكثر، ومنه قيل: «أعفوا اللحى» والعفاء: ما كثر من الوبر والريش، عرف الديار توهما فاعتادها %~% من بعد ما أخذ البلى أبلادها تراه إذا ما جئته متهللا والعافي: ما يرده مستعير القدر من المرق في قدره.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
el-Afv: Bir şeyi elde etmek üzere ona yönelmek/kastetmektir. "Afâhu ve'ٴtefâhu" denir, yani: onun yanındakini almak üzere ona yöneldi. "Afeti'r-rîhu'd-dâr" (rüzgâr eve yöneldi): Rüzgâr, evin izlerini/kalıntılarını alıp götürmek üzere ona yöneldi. Şairin şu sözü de bu bakış açısıyla söylenmiştir: 323- Çürüme/yıpranma onun düzlüklerini/topraklarını aldı "Afeti'd-dâr" (ev silindi): Sanki ev bizzat yıpranmayı/çürümeyi kastetmiş gibidir. "Afe'n-nebtü ve'ş-şecer" (bitki ve ağaç boy attı): Artmayı/çoğalmayı elde etmeye yöneldi; senin "bitki artışa geçti" demen gibi. "Afevtü anhu" (onu affettim): Ondan yüz çevirerek/vazgeçerek onun günahını gidermeyi kastettim. Böylece gerçekte mef'ûl (nesne) terk edilmiş olur ve "an" edatı gizli (mukadder) bir fiile bağlıdır. Şu hâlde el-afv: günahtan/suçtan vazgeçmek, onu görmezden gelmektir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Kim affeder ve düzeltirse" [42:40]; "Affetmeniz takvaya daha yakındır" [2:237]; "Sonra sizi affettik" [2:52]; "Sizden bir gruba affetsek (bile)" [9:66]; "Onları affet" [3:159]. "Hızi'l-afve" (Affı al) [7:199] sözü, yani: yönelmesi ve elde edilmesi kolay olanı (al) demektir. Bir görüşe göre anlamı: İnsanlara karşı affı benimse/uygula demektir. "Sana neyi infak edeceklerini soruyorlar; de ki: el-afv'ı" [2:219] sözü, yani: infak edilmesi kolay olanı demektir. "A'tâ afven" (bolca/kolayca verdi) sözlerinde "afven" hâl konumunda bir mastardır, yani: verdi ve onun hâli, "âfî"nin (elde etmek üzere yönelenin) hâliydi; bu, çok ince/güzel sayılan şu anlama işarettir ki o da şairin şu sözüdür: 324- Sanki sen, kendisinden istediğin şeyi ona veriyorsun Duadaki "Senden afv ve âfiyet dilerim" sözleri, yani: cezayı terk etmeni ve esenliği (dilerim) demektir. Yüce Allah'ın niteliği hakkında şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz Allah çok affedici, çok bağışlayıcıdır" [4:43]. "Âfiye'nin yediği şey sadakadır" hadisi, yani: kuş, yaban hayvanı ve insandan rızık arayanlar (demektir). "A'feytü kezâ" (şunu bıraktım/serbest bıraktım), yani: uzayıp çoğalsın diye onu bıraktım. Bundan dolayı "Sakalları bırakın (uzatın)" denilmiştir. el-Afâ': çoğalmış olan yün ve tüydür. Hatırlayarak evleri tanıdı ve oraya alıştı %~% çürüme onun düzlüklerini aldıktan sonra Onu ne zaman ziyaret etsen, güler yüzlü görürsün el-Âfî: Tencereyi ödünç alan kimsenin, kendi tenceresinde (sahibine) geri gönderdiği et suyudur.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)