أصل المد: الجر، ومنه: المدة للوقت الممتد، ومدة الجرح، ومد النهر، ومده نهر آخر، ومددت عيني إلى كذا. قال تعالى: ولا تمدن عينيك الآية [طه/ 131]. ومددته في غيه، ومددت الإبل: سقيتها المديد، وهو بزر ودقيق يخلطان بماء، وأمددت الجيش بمدد، والإنسان بطعام. قال تعالى: ألم تر إلى ربك كيف مد الظل [الفرقان/ 45]. وأكثر ما جاء الإمداد في المحبوب والمد في المكروه نحو: وأمددناهم بفاكهة ولحم مما يشتهون [الطور/ 22] أيحسبون أنما نمدهم به من مال وبنين [المؤمنون/ 55]، ويمددكم بأموال وبنين [نوح/ 12]، يمددكم ربكم بخمسة آلاف الآية [آل عمران/ 125]، أتمدونن بمال [النمل/ 36]، ونمد له من العذاب مدا [مريم/ 79]، ويمدهم في طغيانهم يعمهون [البقرة/ 15]، وإخوانهم يمدونهم في الغي [الأعراف/ 202]، والبحر يمده من بعده سبعة أبحر [لقمان/ 27] فمن قولهم: مده نهر آخر، وليس هو مما ذكرناه من الإمداد والمد المحبوب والمكروه، وإنما هو من قولهم: مددت الدواة أمدها ، وقوله: ولو جئنا بمثله مددا [الكهف/ 109] والمد من المكاييل معروف.
Exdore translation — not part of the source
"el-Medd"in aslı: çekmektir. Bundan türemiştir: uzayan zaman için "el-mudde"; "muddetu'l-cerh" (yaranın irini/süresi); "medde'n-nehr" (nehir kabardı) ve "meddehu nehrun âhar" (onu başka bir nehir besledi/kabarttı); "mededtu aynî ilâ kezâ" (gözümü şuna diktim). Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Gözlerini dikme..." ayeti [20:131]. "Mededtuhu fî gayyihi" (onu azgınlığında uzattım); "mededtu'l-ibil" (deveye "medîd" içirdim) — "medîd", suya karıştırılan tohum ve undur. "Emdedtu'l-ceyşe bi-mededin" (orduya takviyeyle yardım ettim), "ve'l-insâne bi-taâmin" (insana yiyecekle). Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmedin mi?" [25:45]. "İmdâd" çoğunlukla sevilen şeyde, "medd" ise hoşlanılmayan şeyde gelmiştir; şu örneklerde olduğu gibi: "Onlara canlarının çektiği meyve ve etten bol bol verdik (emdednâhum)" [52:22]; "Kendilerine mal ve oğullar vererek yardım etmemizi (numidduhum) mı sanıyorlar?" [23:55]; "Sizi mallarla ve oğullarla destekler (yumdidkum)" [71:12]; "Rabbiniz size beş bin melekle yardım eder (yumdidkum)" ayeti [3:125]; "Bana mal ile mi yardım ediyorsunuz (etumiddûneni)?" [27:36]; "Ona azaptan uzattıkça uzatırız (nemuddu)" [19:79]; "Onları azgınlıkları içinde uzatır (yemudduhum), bocalayıp dururlar" [2:15]; "Kardeşleri ise onları azgınlığa sürükler (yemuddûnehum)" [7:202]. "Deniz de -ondan sonra yedi deniz ona katılsa (yemudduhu)-" [31:27] ayeti ise, onların "meddehu nehrun âhar" (onu başka bir nehir besledi) sözündendir; bu, bizim zikrettiğimiz sevilen ve hoşlanılmayan şeydeki "imdâd" ve "medd" ayrımından değildir. O ancak onların şu sözündendir: "mededtu'd-devâte emudduhâ" (divite mürekkep kattım). Yüce Allah'ın şu sözü: "Onun bir mislini daha yardım/ilave (mededen) olarak getirsek de" [18:109]. Ölçeklerden biri olan "el-mudd" ise bilinen şeydir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)