الطوف: المشي حول الشيء، ومنه: الطائف لمن يدور حول البيوت حافظا. يقال: طاف به يطوف. قال تعالى: يطوف عليهم ولدان [الواقعة/ 17]، قال: فلا جناح عليه أن يطوف بهما [البقرة/ 158]، ومنه استعير الطائف من الجن، والخيال، والحادثة وغيرها. قال: إذا مسهم طائف من الشيطان [الأعراف/ 201]، وهو الذي يدور على الإنسان من الشيطان يريد اقتناصه، وقد قرئ: طيف وهو خيال الشيء وصورته المترائي له في المنام أو اليقظة. ومنه قيل للخيال: طيف. قال تعالى: فطاف عليها طائف [القلم/ 19]، تعريضا بما نالهم من النائبة، وقوله: أن طهرا بيتي للطائفين [البقرة/ 125]، أي: لقصاده الذين يطوفون به، والطوافون في قوله: طوافون عليكم بعضكم على بعض [النور/ 58] عبارة عن الخدم، وعلى هذا الوجه قال (عليه السلام) في الهرة: (إنها من الطوافين عليكم والطوافات) . والطائفة من الناس: جماعة منهم، ومن الشيء: القطعة منه، وقوله تعالى: فلو لا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين [التوبة/ 122]، قال بعضهم: قد يقع ذلك على واحد فصاعدا ، وعلى ذلك قوله: وإن طائفتان من المؤمنين [الحجرات/ 9]، إذ همت طائفتان منكم [آل عمران/ 122]، والطائفة إذا أريد بها الجمع فجمع طائف، وإذا أريد بها الواحد فيصح أن يكون جمعا، ويكنى به عن الواحد، ويصح أن يجعل كراوية وعلامة ونحو ذلك. والطوفان: كل حادثة تحيط بالإنسان، وعلى ذلك قوله: فأرسلنا عليهم الطوفان [الأعراف/ 133]، وصار متعارفا في الماء المتناهي في الكثرة لأجل أن الحادثة التي نالت قوم نوح كانت ماء. قال تعالى: فأخذهم الطوفان [العنكبوت/ 14]، وطائف القوس: ما يلي أبهرها ، والطوف كني به عن العذرة.
Exdore translation — not part of the source
et-Tavf: Bir şeyin etrafında dolaşmaktır. "et-Tâif" de buradan gelir: Koruyucu olarak evlerin etrafında dolaşan kimse. "Tâfe bihî yetûfu" denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Etraflarında gençler dolaşır" [56:17]; buyurdu ki: "O ikisini tavaf etmesinde ona bir günah yoktur" [2:158]. Cinlerden olan "tâif" ile hayal ve hâdise (musibet) ve benzerleri için de bu kelime istiare yoluyla kullanılmıştır. Buyurdu ki: "Onlara şeytandan bir tâif dokunduğunda" [7:201]; bu, şeytandan olup insanı avlamak isteyerek onun etrafında dolaşandır. Ayrıca "tayf" şeklinde de okunmuştur; bu, bir şeyin uykuda yahut uyanıkken kişiye görünen hayali ve suretidir. Hayale "tayf" denmesi de buradandır. Yüce Allah buyurdu ki: "Onun üzerine bir tâif dolaştı" [68:19]; bu, başlarına gelen musibete bir işarettir (ta'rîz). "İkiniz evimi tavaf edenler için temizleyin" [2:125] sözü ise, yani onu tavaf ederek ona yönelenler için demektir. "Birbirinizin yanında dolaşanlarsınız" [24:58] âyetindeki "tavvâfûn" ise hizmetçilerden kinayedir. Bu vecih üzere (aleyhisselâm) kedi hakkında şöyle demiştir: "O, sizin etrafınızda dolaşanlardan ve dolaşanlardandır (tavvâfîn ve tavvâfât)." İnsanlardan "et-Tâife": Onlardan bir topluluktur; bir şeyden "tâife" ise ondan bir parçadır. Yüce Allah'ın "Onlardan her fırkadan bir tâife dinde derin bilgi sahibi olmak için neden çıkmaz?" [9:122] sözü hakkında bazıları demiştir ki: Bu, bir kişiye ve daha fazlasına da düşebilir. Şu sözleri de bunun üzeredir: "Eğer mü'minlerden iki tâife" [49:9]; "Hani sizden iki tâife" [3:122]. "et-Tâife" ile cemaat kastedildiğinde "tâif"in çoğuludur; onunla tek kişi kastedildiğinde ise hem çoğul olması ve onunla tek kişiden kinaye edilmesi doğrudur, hem de "râviye", "allâme" ve benzerleri gibi kılınması doğrudur. et-Tûfân: İnsanı kuşatan her hâdisedir; Allah'ın "Onların üzerine tûfânı gönderdik" [7:133] sözü de bunun üzeredir. Sonra bu kelime, aşırı derecede çok olan su için yaygın kullanım hâline gelmiştir; çünkü Nûh kavmine isabet eden hâdise su idi. Yüce Allah buyurdu ki: "Derken onları tûfân yakaladı" [29:14]. "Tâifü'l-kavs": Yayın "ebher"ine bitişik olan yerdir. "et-Tavf" ise dışkıdan (uzre) kinaye olarak kullanılır.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)