القطع: فصل الشيء مدركا بالبصر كالأجسام، أو مدركا بالبصيرة كالأشياء المعقولة، فمن ذلك قطع الأعضاء نحو قوله: لأقطعن أيديكم وأرجلكم من خلاف [الأعراف/ 124]، وقوله: والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما [المائدة/ 38] وقوله: وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم [محمد/ 15] وقطع الثوب، وذلك قوله تعالى: فالذين كفروا قطعت لهم ثياب من نار [الحج/ 19] وقطع الطريق يقال على وجهين: أحدهما: يراد به السير والسلوك، والثاني: يراد به الغصب من المارة والسالكين للطريق نحو قوله: أإنكم لتأتون الرجال وتقطعون السبيل [العنكبوت/ 29] وذلك إشارة إلى قوله: الذين يصدون عن سبيل الله [الأعراف/ 45]، وقوله: فصدهم عن السبيل [النمل/ 24] وإنما سمي ذلك قطع الطريق، لأنه يؤدي إلى انقطاع الناس عن الطريق، فجعل ذلك قطعا للطريق، وقطع الماء بالسباحة: عبوره، وقطع الوصل: هو الهجران، وقطع الرحم يكون بالهجران، ومنع البر. قال تعالى: وتقطعوا أرحامكم [محمد/ 22]، وقال: ويقطعون ما أمر الله به أن يوصل [البقرة/ 27]، ثم ليقطع فلينظر [الحج/ 15] وقد قيل: ليقطع حبله حتى يقع، وقد قيل: ليقطع أجله بالاختناق، وهو معنى قول ابن عباس: ثم ليختنق ، وقطع الأمر: فصله، ومنه قوله: ما كنت قاطعة أمرا [النمل/ 32]، وقوله: ليقطع طرفا [آل عمران/ 127] أي: يهلك جماعة منهم. وقطع دابر الإنسان: هو إفناء نوعه. قال: فقطع دابر القوم الذين ظلموا [الأنعام/ 45]، وأن دابر هؤلاء مقطوع مصبحين [الحجر/ 66]، وقوله: إلا أن تقطع قلوبهم [التوبة/ 110] أي: إلا أن يموتوا، وقيل: إلا أن يتوبوا توبة بها تنقطع قلوبهم ندما على تفريطهم، وقطع من الليل: قطعة منه. قال تعالى: فأسر بأهلك بقطع من الليل [هود/ 81]. والقطيع من الغنم جمعه قطعان، وذلك كالصرمة والفرقة، وغير ذلك من أسماء الجماعة المشتقة من معنى القطع ، والقطيع: السوط، وأصاب بئرهم قطع أي: انقطع ماؤها، ومقاطع الأودية: مآخيرها.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
el-Kat': Bir şeyi ayırmaktır; ister cisimler gibi gözle idrak edilen bir şey olsun, ister makul şeyler gibi basiretle idrak edilen bir şey olsun. Bundan biri organların kesilmesidir; şu sözü gibi: "Ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama keseceğim" [7:124]; ve şu sözü: "Hırsız erkek ve hırsız kadının ellerini kesin" [5:38]; ve şu sözü: "Onlara kaynar su içirilir de bağırsaklarını parça parça eder (kat'ateder)" [47:15]. Elbisenin kesilmesi (biçilmesi) de böyledir; bu da Yüce Allah'ın şu sözüdür: "İnkâr edenler için ateşten elbiseler biçilmiştir" [22:19]. "Yolu kesmek" (kat'u't-tarîk) iki şekilde söylenir: Birincisi, yürümek ve kat etmek kastedilir. İkincisi, yoldan gelip geçenleri soymak (gasp) kastedilir; şu sözü gibi: "Siz erkeklere yanaşıyor ve yol kesiyorsunuz" [29:29]. Bu da şu sözüne işarettir: "Onlar ki Allah'ın yolundan alıkoyarlar" [7:45]; ve şu sözü: "Onları yoldan alıkoydu" [27:24]. Buna "yol kesmek" denmesinin sebebi, insanların yoldan kesilmesine (kopmasına) yol açmasıdır; bu yüzden bu iş yolun kesilmesi sayılmıştır. Suyu yüzerek kesmek: onu geçmektir. Bağı (vasl) kesmek: ayrılıp uzaklaşmaktır (hicran). Akrabalık bağını kesmek, terk etmek ve iyilikten alıkoymakla olur. Yüce Allah buyurdu: "Akrabalık bağlarınızı koparırsınız" [47:22]; ve buyurdu: "Allah'ın birleştirilmesini emrettiği şeyi keserler" [2:27]; "Sonra kessin ve baksın" [22:15]. Denildi ki: İpini kessin de (yere) düşsün. Şöyle de denildi: Kendini boğarak ecelini kessin; İbn Abbâs'ın "sonra kendini boğsun" sözünün manası da budur. "Bir işi kesmek": onu kesin karara bağlamaktır; şu sözü de bundandır: "Ben bir işi kesip karara bağlamış değilim" [27:32]; ve şu sözü: "Bir kısmını kessin diye" [3:127]; yani onlardan bir topluluğu helâk etsin. "Bir insanın dâbirini (arkasını/kökünü) kesmek": onun türünü/neslini yok etmektir. Buyurdu: "Zulmeden topluluğun kökü kesildi" [6:45]; "Şunların kökü sabaha çıkarken kesilmiş olacaktır" [15:66]. Şu sözü: "Ancak kalpleri parçalanırsa (tükatta'a) başka" [9:110]; yani ancak ölürlerse. Şöyle de denildi: Ancak, kusurlarına pişmanlıktan kalplerinin parçalandığı bir tövbe ile tövbe ederlerse başka. "Kıt'un mine'l-leyl": gecenin bir parçası. Yüce Allah buyurdu: "Ailenle birlikte gecenin bir bölümünde yola çık" [11:81]. el-Katî': koyun sürüsü; çoğulu kut'ân'dır. Bu, sırme, firka ve kat' (kesmek) manasından türetilmiş diğer topluluk isimleri gibidir. el-Katî': kamçı (anlamına da gelir). "Kuyularına kat' isabet etti": yani suyu kesildi. "Mekâti'u'l-evdiye": vadilerin son bulduğu yerlerdir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)