الكرم إذا وصف الله تعالى به فهو اسم لإحسانه وإنعامه المتظاهر، نحو قوله: فإن ربي غني كريم [النمل/ 40]، وإذا وصف به الإنسان فهو اسم للأخلاق والأفعال المحمودة التي تظهر منه، ولا يقال: هو كريم حتى يظهر ذلك منه. قال بعض العلماء: الكرم كالحرية إلا أن الحرية قد تقال في المحاسن الصغيرة والكبيرة، والكرم لا يقال إلا في المحاسن الكبيرة، كمن ينفق مالا في تجهيز جيش في سبيل الله، وتحمل حمالة ترقئ دماء قوم، وقوله تعالى: إن أكرمكم عند الله أتقاكم [الحجرات/ 13] فإنما كان كذلك لأن الكرم الأفعال المحمودة، وأكرمها وأشرفها ما يقصد به وجه الله تعالى، فمن قصد ذلك بمحاسن فعله فهو التقي، فإذا أكرم الناس أتقاهم، وكل شيء شرف في بابه فإنه يوصف بالكرم. قال تعالى: فأنبتنا فيها من كل زوج كريم [لقمان/ 10]، وزروع ومقام كريم [الدخان/ 26]، إنه لقرآن كريم [الواقعة/ 77]، وقل لهما قولا كريما [الإسراء/ 23]. والإكرام والتكريم: أن يوصل إلى الإنسان إكرام، أي: نفع لا يلحقه فيه غضاضة، أو أن يجعل ما يوصل إليه شيئا كريما، أي: شريفا، قال: هل أتاك حديث ضيف إبراهيم المكرمين [الذاريات/ 24]. وقوله: بل عباد مكرمون [الأنبياء/ 26] أي: جعلهم كراما، قال: كراما كاتبين [الانفطار/ 11]، وقال: بأيدي سفرة كرام بررة [عبس/ 15 16]، وجعلني من المكرمين [يس/ 27]، وقوله: ذو الجلال والإكرام [الرحمن/ 27] منطو على المعنيين.
Exdore translation — not part of the source
el-Kerem: Allah Teâlâ ile vasıflandığında, O'nun ardarda gelen (birbirini destekleyen) ihsan ve nimetlendirmesinin adıdır; nitekim şu sözü gibi: "Şüphesiz Rabbim ganîdir (zengindir), kerîmdir" [27:40]. İnsan ile vasıflandığında ise, ondan ortaya çıkan övülmüş ahlak ve fiillerin adıdır; bu ondan zuhur etmedikçe "o kerîmdir" denmez. Bazı âlimler dedi ki: el-Kerem, el-hürriyye (asalet, hürlük) gibidir; ancak hürriyye küçük ve büyük güzellikler için söylenebilirken, kerem ancak büyük güzellikler için söylenir. Örneğin Allah yolunda bir orduyu donatmak için mal harcayan, ya da bir topluluğun kanını (dökülmesini) dindiren bir diyet yükümlülüğünü (hamâle) üstlenen kimse gibi. Allah Teâlâ'nın şu sözüne gelince: "Şüphesiz Allah katında en değerliniz (en kerîm olanınız), en takvalı olanınızdır" [49:13]. Bu böyledir; çünkü kerem, övülmüş fiillerdir; bunların en keremlisi ve en şereflisi ise kendisiyle Allah Teâlâ'nın rızasının (vechinin) kastedildiği fiildir. Kim güzel ameliyle bunu kastederse o takva sahibidir; öyleyse insanların en kerîmi, en takvalı olanıdır. Kendi alanında/türünde şerefli olan her şey de kerem ile vasıflanır. Allah Teâlâ buyurdu: "Orada her güzel (kerîm) çiftten bitirdik" [31:10]. "Ekinler ve güzel (kerîm) bir makam" [44:26]. "Şüphesiz o, elbette kerîm (şerefli) bir Kur'an'dır" [56:77]. "O ikisine güzel (kerîm) söz söyle" [17:23]. el-İkrâm ve et-tekrîm: İnsana bir ikram, yani içinde bir horlanma/incinme (gadâza) bulunmayan bir fayda ulaştırmaktır; ya da ona ulaştırılan şeyi kerîm, yani şerefli bir şey kılmaktır. Buyurdu: "İbrahim'in ağırlanan (ikram edilmiş) misafirlerinin haberi sana geldi mi?" [51:24]. Ve şu sözü: "Bilakis, (onlar) değerli/ikram edilmiş kullardır" [21:26]; yani onları kerîm (değerli) kıldı. Buyurdu: "Değerli (kerîm) yazıcılar (kâtipler)" [82:11]. Ve buyurdu: "Değerli (kerîm), iyilik sahibi (bererah) elçilerin/yazıcıların (sefere) elleriyle" [80:15, 80:16]. "Ve beni ikram edilmiş (değerli kılınmış) kimselerden yaptı" [36:27]. Ve şu sözü: "Celal ve ikram sahibi" [55:27], her iki manayı da içermektedir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)