الغيب: مصدر غابت الشمس وغيرها: إذا استترت عن العين، يقال: غاب عني كذا. قال تعالى: أم كان من الغائبين [النمل/ 20]، واستعمل في كل غائب عن الحاسة، وعما يغيب عن علم الإنسان بمعنى الغائب، قال: وما من غائبة في السماء والأرض إلا في كتاب مبين [النمل/ 75]، ويقال للشيء: غيب وغائب باعتباره بالناس لا بالله تعالى، فإنه لا يغيب عنه شيء، كما لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض. وقوله: عالم الغيب والشهادة [الأنعام/ 73]، أي: ما يغيب عنكم وما تشهدونه، والغيب في قوله: يؤمنون بالغيب [البقرة/ 3]، ما لا يقع تحت الحواس ولا [العيش لا عيش إلا ما قنعت به] تقتضيه بداية العقول، وإنما يعلم بخبر الأنبياء (عليهم السلام)، وبدفعه يقع على الإنسان اسم الإلحاد، ومن قال: الغيب هو القرآن ، ومن قال: هو القدر فإشارة منهم إلى بعض ما يقتضيه لفظه. وقال بعضهم : معناه يؤمنون إذا غابوا عنكم، وليسوا كالمنافقين الذين قيل فيهم: وإذا خلوا إلى شياطينهم قالوا إنا معكم إنما نحن مستهزؤن [البقرة/ 14]، وعلى هذا قوله: الذين يخشون ربهم بالغيب [فاطر/ 18]، من خشي الرحمن بالغيب [ق/ 33]، ولله غيب السماوات والأرض [النحل/ 77]، أطلع الغيب [مريم/ 78]، فلا يظهر على غيبه أحدا [الجن/ 26]، لا يعلم من في السماوات والأرض الغيب إلا الله [النمل/ 65]، ذلك من أنباء الغيب [آل عمران/ 44]، وما كان الله ليطلعكم على الغيب [آل عمران/ 179]، إنك أنت علام الغيوب [المائدة/ 109]، إن ربي يقذف بالحق علام الغيوب [سبأ/ 48]، وأغابت المرأة: غاب زوجها. وقوله في صفة النساء: حافظات للغيب بما حفظ الله [النساء/ 34]، أي: لا يفعلن في غيبة الزوج ما يكرهه الزوج. والغيبة: أن يذكر الإنسان غيره بما فيه من عيب من غير أن أحوج إلى ذكره، قال تعالى: ولا يغتب بعضكم بعضا [الحجرات/ 12]، والغيابة: منهبط من الأرض، ومنه: الغابة للأجمة، قال: في غيابت الجب [يوسف/ 10]، ويقال: هم يشهدون أحيانا، ويتغايبون أحيانا، وقوله: ويقذفون بالغيب من مكان بعيد [سبأ/ 53]، أي: من حيث لا يدركونه ببصرهم وبصيرتهم.
Exdore translation — not part of the source
el-Gayb: "Güneş ve benzeri şeyler battı/gizlendi" anlamındaki "gâbeti'ş-şems" fiilinin mastarıdır; yani gözden gizlenmesidir. "Gâbe annî kezâ" (şu benden gizlendi/kayboldu) denir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Yoksa kayıplardan (gâibîn) mı oldu?" [27:20]. Bu kelime, duyudan gizli kalan her şey için ve insanın bilgisinden gizli kalan şey hakkında "gâib" anlamında kullanılmıştır. Şöyle buyurmuştur: "Gökte ve yerde gizli (gâibe) hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta bulunmasın" [27:75]. Bir şeye "gayb" ve "gâib" denmesi, insanlara göredir, Yüce Allah'a göre değil; çünkü O'ndan hiçbir şey gizli kalmaz — göklerde ve yerde zerre ağırlığınca bir şeyin O'ndan uzak/kaçak kalmaması gibi. "Görüleni ve görülmeyeni bilendir" [6:73] sözü, yani: sizden gizli kalan ile sizin tanık olduğunuz şeyleri (bilendir) demektir. "Gayba iman ederler" [2:3] ayetindeki "gayb" ise, duyuların kapsamına girmeyen ve [Yaşam — kanaat ettiğinden başka yaşam yoktur] akılların ilk bakışta gerektirmediği, ancak peygamberlerin (aleyhimüsselâm) haberiyle bilinen şeydir. Onu reddetmekle insan üzerine "ilhad" ismi gerçekleşir. "Gayb, Kur'an'dır" diyen ve "O, kaderdir" diyen kimseler, lafzın gerektirdiği anlamın bir kısmına işaret etmişlerdir. Kimileri de şöyle demiştir: Anlamı, "sizden gizlendiklerinde (gâbû) de iman ederler" demektir; onlar, haklarında "Şeytanlarıyla baş başa kaldıklarında, 'Biz sizinle beraberiz, biz sadece alay ediyoruz' derler" [2:14] denilen münafıklar gibi değildirler. Buna göre şu ayetler de böyledir: "Rablerinden gıyaben (bi'l-gayb) korkanlar" [35:18]; "Rahmân'dan gıyaben korkan kimse" [50:33]; "Göklerin ve yerin gaybı Allah'ındır" [16:77]; "Gaybı mı öğrendi?" [19:78]; "Gaybına hiç kimseyi muttali kılmaz" [72:26]; "Göklerde ve yerde olanlar gaybı bilmez, ancak Allah bilir" [27:65]; "Bu, gayb haberlerindendir" [3:44]; "Allah sizi gayba muttali kılacak değildir" [3:179]; "Şüphesiz sen gaybları çok iyi bilensin" [5:109]; "Rabbim hakkı ortaya koyar; O, gaybları çok iyi bilendir" [34:48]. "Egâbeti'l-mer'e": Kadının kocası gaybete gitti (uzaklaştı) demektir. Kadınların vasfı hakkındaki şu ayet: "Allah'ın korumasına karşılık gaybı koruyanlardır" [4:34], yani: kocanın yokluğunda onun hoşlanmayacağı bir şey yapmazlar demektir. "el-Gîbe" (gıybet): İnsanın, başkasını, zikredilmesine ihtiyaç bulunmaksızın onda mevcut olan bir kusurla anmasıdır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Biriniz diğerinizin gıybetini yapmasın" [49:12]. "el-Gayâbe": Yerin çukur/alçak yeridir. "el-Gâbe" (sık ağaçlık, orman) da bundandır. Şöyle buyurmuştur: "Kuyunun dibine (gayâbeti'l-cübb)" [12:10]. "Onlar bazen hazır bulunurlar, bazen de birbirlerinden gizlenirler (yetegâyebûn)" denir. Şu ayet: "Uzak bir yerden gaybı taşlıyorlar (atıp tutuyorlar)" [34:53], yani: onu ne gözleriyle ne de basiretleriyle idrak edemeyecekleri bir yerden demektir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)