المتوع: الامتداد والارتفاع. يقال: متع النهار ومتع النبات: إذا ارتفع في أول النبات، والمتاع: انتفاع ممتد الوقت، يقال: متعه الله بكذا، وأمتعه، وتمتع به. قال تعالى: ومتعناهم إلى حين [يونس/ 98]، نمتعهم قليلا [لقمان/ 24]، فأمتعه قليلا [البقرة/ 126]، سنمتعهم ثم يمسهم منا عذاب أليم [هود/ 48]. وكل موضع ذكر فيه «تمتعوا» في الدنيا فعلى طريق التهديد، وذلك لما فيه من معنى التوسع، واستمتع: طلب التمتع. ربنا استمتع بعضنا ببعض [الأنعام/ 128]، فاستمتعوا بخلاقهم [التوبة/ 69]، فاستمتعتم بخلاقكم كما استمتع الذين من قبلكم بخلاقهم [التوبة/ 69] وقوله: ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين [البقرة/ 36] تنبيها أن لكل إنسان في الدنيا تمتعا مدة معلومة. وقوله: قل متاع الدنيا قليل [النساء/ 77] تنبيها أن ذلك في جنب الآخرة غير معتد به، وعلى ذلك: فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل [التوبة/ 38] أي: في جنب الآخرة، وقال تعالى: وما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع [الرعد/ 26] ويقال لما ينتفع به في البيت: متاع. قال: ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله [الرعد/ 17]. وكل ما ينتفع به على وجه ما فهو متاع ومتعة، وعلى هذا قوله: ولما فتحوا متاعهم [يوسف/ 65] أي: طعامهم، فسماه متاعا، وقيل: وعاءهم، وكلاهما متاع، وهما متلازمان، فإن الطعام كان في الوعاء. وقوله تعالى: وللمطلقات متاع بالمعروف [البقرة/ 241] فالمتاع والمتعة: ما يعطى المطلقة لتنتفع به مدة عدتها. يقال: أمتعتها ومتعتها، والقرآن ورد بالثاني. نحو: فمتعوهن وسرحوهن [الأحزاب/ 49]، وقال: ومتعوهن على الموسع قدره وعلى المقتر قدره [البقرة/ 236]. ومتعة النكاح هي: أن الرجل كان يشارط المرأة بمال معلوم يعطيها إلى أجل معلوم، فإذا انقضى الأجل فارقها من غير طلاق، ومتعة الحج: ضم العمرة إليه. قال تعالى: فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي [البقرة/ 196] وشراب ماتع. قيل: أحمر، وإنما هو الذي يمتع بجودته، وليست الحمرة بخاصية للماتع وإن كانت أحد أوصاف جودته، وجمل ماتع: قوي قيل: 419- وميزانه في سورة البر ماتع أي: راجح زائد.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
المتوع (el-mutû'): uzama ve yükselme. "متع النهار" (gün yükseldi) ve "متع النبات": bitki, büyümesinin başında yükseldiğinde denir. المتاع (el-metâ'): zamana yayılmış (uzun süreli) yararlanma. "متعه الله بكذا" (Allah onu şununla yararlandırdı), "أمتعه" ve "تمتع به" denir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Onları bir vakte kadar yararlandırdık" [10:98]; "Onları biraz yararlandırırız" [31:24]; "Onu biraz yararlandırırım" [2:126]; "Onları yararlandıracağız, sonra onlara tarafımızdan acı bir azap dokunacak" [11:48]. Dünya hakkında "تمتعوا" (yararlanın) ifadesinin geçtiği her yer tehdit yoluyladır; bu da onda bulunan genişleme (bolluğa dalma) anlamı sebebiyledir. "استمتع": yararlanmayı istemek. "Rabbimiz! Kimimiz kimimizden yararlandı" [6:128]; "Paylarıyla yararlandılar" [9:69]; "Sizden öncekilerin paylarıyla yararlandığı gibi siz de payınızla yararlandınız" [9:69]. "Sizin için yeryüzünde bir süreye kadar yerleşme ve yararlanma vardır" [2:36] sözü, her insanın dünyada belli bir süre yararlanması olduğuna dikkat çekmek içindir. "De ki: Dünya menfaati azdır" [4:77] sözü, bunun ahiret yanında dikkate alınmayacak bir şey olduğuna dikkat çekmek içindir. Buna göre: "Dünya hayatının menfaati ahirette ancak azdır" [9:38], yani ahiret yanında. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Dünya hayatı ahirette ancak bir menfaatten ibarettir" [13:26]. Evde yararlanılan şeye "متاع" denir. Buyurdu: "Bir süs veya eşya elde etme isteğiyle, onun gibi bir köpük" [13:17]. Herhangi bir şekilde yararlanılan her şey "متاع" ve "متعة"dir. Buna göre "Eşyalarını açtıklarında" [12:65] sözü, yani yiyeceklerini (kastediyor); (Allah) onu "متاع" olarak adlandırdı. "Kaplarını" da denildi; her ikisi de metâdır ve birbirinden ayrılmaz; çünkü yiyecek kabın içindeydi. Yüce Allah'ın "Boşanmış kadınlar için de örfe uygun bir metâ vardır" [2:241] sözü... el-metâ' ve el-mut'a: boşanmış kadına, iddeti süresince yararlanması için verilen şeydir. "أمتعتها" ve "متعتها" denir; Kur'an ikincisiyle gelmiştir. Örneğin: "Onları metâlandırın (faydalandırın) ve güzelce salıverin" [33:49]; ve: "Onları metâlandırın; imkânı geniş olana kendi ölçüsünce, dar olana da kendi ölçüsünce" [2:236]. Nikâh mut'ası şudur: erkeğin, kadınla belli bir mal karşılığında, belli bir süreye kadar verilmek üzere anlaşması; süre dolunca da onu talâk olmaksızın terk etmesidir. Hac mut'ası: umreyi ona (hacca) katmaktır. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Kim umreyi hacca kadar birleştirerek yararlanırsa (temettu'), kolayına gelen bir kurban (keser)" [2:196]. "شراب ماتع" (mâti' bir içecek): "kırmızı" denildi; oysa o, kalitesiyle haz veren (içecek)tir. Kırmızılık, mâti'in ayırt edici özelliği değildir; kalitesinin niteliklerinden biri olsa bile. "جمل ماتع": güçlü deve. Şöyle denildi: "Onun terazisi, iyiliğin yüceliğinde ağır basandır (ماتع)" yani: ağır basan, fazla gelen.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)