Exdore translation — not part of the source

"Fark" (الفرق) "falk" (الفلق) sözcüğüne yakındır; ancak "falk" yarılma (inşikāk) dikkate alınarak, "fark" ise ayrılma (infisâl) dikkate alınarak söylenir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Hani sizin için denizi yarmıştık (feraknâ)" [2:50]. "Fark", ayrılmış parça demektir. İnsanlardan ayrı duran topluluğa "fırka" denmesi de buradandır. "Feraku's-subh" (sabahın ayrılması/sökmesi) ve "faleku's-subh" (sabahın yarılması) da denir. Allah buyurdu: "Derhal yarıldı ve her bir parça (firk) koca bir dağ gibi oldu" [26:63]. %~% Sanki ondaki semer, küçük başlı [bir devenin] üstünde gibiydi %~% "Ferîk": başkalarından ayrılmış topluluktur. Allah buyurdu: "Onlardan bir grup (ferîkan) vardır ki, dillerini Kitab'a eğip bükerler" [3:78]; "Bir kısmını (ferîkan) yalanladınız, bir kısmını (ferîkan) da öldürüyorsunuz" [2:87]; "Bir grup cennette, bir grup da çılgın alevli ateştedir" [42:7]; "Kullarımdan bir grup vardı" [23:109]; "İki topluluktan hangisi?" [19:73]; "Sizden bir grubu yurtlarından çıkarıyorsunuz" [2:85]; "Onlardan bir grup, bile bile hakkı gizlemektedir" [2:146]. "Ferektü beyne'ş-şey'eyn": İki şeyin arasını ayırdım; bu, ister gözle algılanan bir ayırma ile olsun, ister basîretle (kavrayışla) algılanan bir ayırma ile olsun [aynıdır]. Yüce Allah buyurdu: "Artık bizimle şu yoldan çıkmış topluluğun arasını ayır" [5:25]. Yüce Allah'ın "Ayırdıkça ayıranlara (el-fârikāt)" [77:4] sözüne gelince, bununla, Allah'ın kendilerine emrettiği şekilde şeylerin arasını ayıran melekler kastedilmektedir. "Onda, hikmetli her iş ayrılır (yufraku)" [44:4] sözü de bu kabîldendir. Hz. Ömer'e -Allah ondan razı olsun- "Fârûk" denmesi de, hak ile bâtılın arasını ayıran olması sebebiyledir. "Bir de Kur'an'ı bölüm bölüm ayırdık (feraknâhu)" [17:106] sözü, "onda hükümleri açıkladık ve ayırt ettik" demektir. "Feraknâhu"nun "onu parça parça (mufarrakan) indirdik" anlamına geldiği de söylenmiştir. "Tefrîk"in aslı çokluk (teksîr) bildirmek içindir. Bu, dağınıklığa düşürme ve söz birliğini bozma hakkında kullanılır. Şu ayetlerde olduğu gibi: "Onunla kişi ile eşinin arasını açıyorlardı" [2:102]; "İsrâiloğulları arasında ayrılık çıkardın" [20:94]. "Biz O'nun elçilerinden hiçbiri arasında ayrım yapmayız" [2:285] ve "Onlardan hiçbiri arasında ayrım yapmayız" [2:136] sözlerine gelince: ayırmanın "ehad" (hiçbiri) sözcüğüne nispet edilmesi ancak "ehad" lafzının olumsuzluk bağlamında [genel bir anlam] ifade etmesi bakımından caiz olmuştur. Allah buyurdu: "Şüphesiz, dinlerini parça parça edenler (ferrakū)" [6:159]; "fâraku" (ayrıldılar) şeklinde de okunmuştur. "Firâk" ve "müfârakat" daha çok bedenlerle olur. Allah buyurdu: "İşte bu, benimle senin ayrılışımızdır" [18:78]. "Ve ayrılık zamanı olduğunu anladı" [75:28] sözü, "artık bunun, ölümle dünyadan ayrılma vakti olduğu kalbine ağır bastı" demektir. "Allah ile elçilerinin arasını ayırmak isterler" [4:150] sözü, "Allah'a iman ettiklerini gösterirler, ama elçileri inkâr ederler; bu da Allah'ın kendilerine emrettiğinin tersidir" demektir. "Ve onlardan hiçbiri arasında ayrım yapmadılar" [4:152] sözü ise, "Allah'ın bütün elçilerine iman ettiler" demektir. "Furkān", "fark"tan daha güçlü/kapsamlıdır (ebleğ); çünkü o, hak ile bâtıl arasındaki ayırım hakkında kullanılır. Vezni, "recülün kan'ân" (hükümde kendisiyle yetinilen adam) örneğindeki gibidir. Söylenene göre o bir isimdir, masdar değildir. "Fark" ise hem bu konuda hem de başka konularda kullanılır. "Furkān günü" [8:41] sözü, "hak ile bâtılın, delil ile şüphenin birbirinden ayrıldığı gün" demektir. "Ey iman edenler! Eğer Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle davranırsanız, size bir furkān verir" [8:29] sözü, "kalplerinize, kendisiyle hak ile bâtılın arasını ayıracağınız bir nur ve başarı [verir]" demektir. Böylece buradaki "furkān", başka yerlerdeki "sekîne" ve "rûh" gibi olmuş olur. "Furkān günü kulumuza indirdiklerimiz" [8:41] sözüyle Bedir gününün kastedildiği söylenmiştir; çünkü o, hak ile bâtılın arasının ayrıldığı ilk gündür. "Furkān" Yüce Allah'ın kelâmıdır; çünkü o, inançta hak ile bâtılın, sözde doğru ile yalanın, işlerde iyi ile kötünün arasını ayırır. Bu da Kur'an'da, Tevrat'ta ve İncil'de vardır. Allah buyurdu: "Hani Mûsâ'ya Kitab'ı ve Furkān'ı vermiştik" [2:53]; "Andolsun, Mûsâ ile Hârûn'a Furkān'ı verdik" [21:48]; "Furkān'ı indiren [Allah] ne yücedir" [25:1]; "Ramazan ayı ki, insanlar için bir hidayet, doğru yolun ve hak ile bâtılı ayırmanın (furkān) apaçık delilleri olarak Kur'an onda indirilmiştir" [2:185]. "Ferak": kalbin korkudan parçalanmasıdır. "Ferak"ın bu anlamda kullanılması, "sad'" (çatlama) ve "şakk" (yarılma) sözcüklerinin bu anlamda kullanılması gibidir. Yüce Allah buyurdu: "Fakat onlar korkak (yefrakūn) bir topluluktur" [9:56]. "Recülün ferûk" ve "ferûka" (çok korkan adam) denir; kadın için de aynı şekilde [kullanılır]. Doğum sancısının acısından ürküp yeryüzünde başını alıp giden dişi deveye "fârik" ve "fârika" denmesi de buradandır. Tek başına duran buluta da bunun benzetilmesiyle "fârik" denmiştir. Horozdan "efrak" olan, ibiği ikiye ayrık olandır; attan "efrak" olan ise kalçalarından biri diğerinden daha yüksek olandır. "Ferîka": çemenotuyla (hulbe) pişirilen hurmadır. "Ferrûka" ise böbrek yağıdır.