الشكر: تصور النعمة وإظهارها، قيل: وهو مقلوب عن الكشر، أي: الكشف، ويضاده الكفر، وهو: نسيان النعمة وسترها، ودابة شكور: مظهرة بسمنها إسداء صاحبها إليها، وقيل: أصله من عين شكرى، أي: ممتلئة، فالشكر على هذا هو الامتلاء من ذكر المنعم عليه. والشكر ثلاثة أضرب: شكر القلب، وهو تصور النعمة. وشكر اللسان، وهو الثناء على المنعم. وشكر سائر الجوارح، وهو مكافأة النعمة بقدر استحقاقه. وقوله تعالى: اعملوا آل داود شكرا [سبأ/ 13]، فقد قيل (شكرا) انتصب على التمييز . ومعناه: اعملوا ما تعملونه شكرا لله. وقيل: (شكرا) مفعول لقوله: (اعملوا)، وذكر اعملوا ولم يقل اشكروا، لينبه على التزام الأنواع الثلاثة من الشكر بالقلب واللسان وسائر الجوارح. قال: اشكر لي ولوالديك [لقمان/ 14]، وسنجزي الشاكرين [آل عمران/ 145]، ومن شكر فإنما يشكر لنفسه [النمل/ 40]، وقوله: وقليل من عبادي الشكور [سبأ/ 13]، ففيه تنبيه أن توفية شكر الله صعب، ولذلك لم يثن بالشكر من أوليائه إلا على اثنين، قال في إبراهيم (عليه السلام): شاكرا لأنعمه [النحل/ 121]، وقال في نوح: إنه كان عبدا شكورا [الإسراء/ 3]، وإذا وصف الله بالشكر في قوله: والله شكور حليم [التغابن/ 17]، فإنما يعنى به إنعامه على عباده، وجزاؤه بما أقاموه من العبادة. ويقال: ناقة شكرة: ممتلئة الضرع من اللبن، وقيل: هو أشكر من بروق ، وهو نبت يخضر ويتربى بأدنى مطر، والشكر يكنى به عن فرج المرأة، وعن النكاح. قال بعضهم : 271- أإن سألتك ثمن شكرها %~% وشبرك أنشأت تطلها والشكير: نبت في أصل الشجرة غض، وقد شكرت الشجرة: كثر غصنها.
Exdore translation — not part of the source
Şükür: Nimeti tasavvur etmek ve onu açığa vurmaktır. Bunun "keşr"den maklûb olduğu, yani "keşf" (ortaya çıkarma) anlamına geldiği söylenmiştir. Zıddı küfürdür; o da nimeti unutmak ve örtmektir. "Dâbbe şekûr" (şükreden hayvan), sahibinin kendisine yaptığı iyiliği semizliğiyle açığa vuran hayvandır. Aslının "ayn şekrâ"dan, yani dolu (pınar) anlamından geldiği de söylenmiştir; buna göre şükür, kendisine nimet vereni anmakla dolup taşmaktır. Şükür üç çeşittir: Kalbin şükrü ki nimeti tasavvur etmektir; dilin şükrü ki nimet vereni övmektir; diğer organların şükrü ki nimete, hak ettiği ölçüde karşılık vermektir. Yüce Allah'ın "Ey Davud ailesi, şükür olarak amel edin" [34:13] sözünde, "şükran" kelimesinin temyiz olarak mansup olduğu söylenmiştir; anlamı: Yaptığınız işi Allah'a şükür olarak yapın. "şükran" kelimesinin "amel edin (i'melû)" fiilinin mef'ûlü olduğu da söylenmiştir. "şükredin (uşkurû)" demeyip "amel edin (i'melû)" demesi, şükrün kalp, dil ve diğer organlarla olan üç çeşidinin hepsini yerine getirmeye dikkat çekmek içindir. "Bana ve anne babana şükret" [31:14], "Şükredenleri mükâfatlandıracağız" [3:145], "Kim şükrederse ancak kendisi için şükretmiş olur" [27:40] buyurmuştur. "Kullarımdan hakkıyla şükredenler pek azdır" [34:13] sözünde ise, Allah'a şükrü tam olarak eda etmenin zor olduğuna bir işaret vardır. Bu yüzden Allah, dostlarından yalnızca ikisini şükürle övmüştür: İbrahim (a.s.) hakkında "O'nun nimetlerine şükrediciydi" [16:121], Nuh hakkında da "O, çok şükreden bir kuldu" [17:3] buyurmuştur. Allah, "Allah şekûrdur, halîmdir" [64:17] sözünde şükürle nitelendiğinde, bununla kastedilen, O'nun kullarına nimet vermesi ve yaptıkları ibadete karşılık vermesidir. "Nâka şekire" denir: memesi sütle dolu deve. "Berûktan daha çok şükredicidir" de denmiştir; berûk, en az yağmurla yeşerip büyüyen bir bitkidir. "eş-Şükr" kelimesi, kadının ferci ve cima için kinaye olarak kullanılır. Biri şöyle demiştir: [271] Senden onun şükrünün (fercinin) bedelini %~% ve senin şibrinin (döl ücretinin) karşılığını istedim diye mi onun hakkını heder etmeye kalktın? "eş-Şekîr": ağacın dibinde biten taze filizdir. "Şekerati'ş-şecere" denir: ağacın dalları çoğaldı.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)