الوقاية: حفظ الشيء مما يؤذيه ويضره. يقال: وقيت الشيء أقيه وقاية ووقاء. قال تعالى: فوقاهم الله [الإنسان/ 11]، ووقاهم عذاب الجحيم [الدخان/ 56]، وما لهم من الله من واق [الرعد/ 34]، ما لك من الله من ولي ولا واق [الرعد/ 37]، قوا أنفسكم وأهليكم نارا [التحريم/ 6] والتقوى جعل النفس في وقاية مما يخاف، هذا تحقيقه، ثم يسمى الخوف تارة تقوى، والتقوى خوفا حسب تسمية مقتضى الشيء بمقتضيه والمقتضي بمقتضاه، وصار التقوى في تعارف الشرع حفظ النفس عما يؤثم، وذلك بترك المحظور، ويتم ذلك بترك بعض المباحات لما روي: «الحلال بين، والحرام بين، ومن رتع حول الحمى فحقيق أن يقع فيه» قال الله تعالى: فمن اتقى وأصلح فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون [الأعراف/ 35]، إن الله مع الذين اتقوا [النحل/ 128]، وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا [الزمر/ 73] ولجعل التقوى منازل قال: واتقوا يوما ترجعون فيه إلى الله [البقرة/ 281]، واتقوا ربكم [النساء/ 1]، ومن يطع الله ورسوله ويخش الله ويتقه [النور/ 52]، واتقوا الله الذي تسائلون به والأرحام [النساء/ 1]، اتقوا الله حق تقاته [آل عمران/ 102]. وتخصيص كل واحد من هذه الألفاظ له ما بعد هذا الكتاب. ويقال: اتقى فلان بكذا: إذا جعله وقاية لنفسه، وقوله: أفمن يتقي بوجهه سوء العذاب يوم القيامة [الزمر/ 24] تنبيه على شدة ما ينالهم، وأن أجدر شيء يتقون به من العذاب يوم القيامة هو وجوههم، فصار ذلك كقوله: وتغشى وجوههم النار [إبراهيم/ 50]، يوم يسحبون في النار على وجوههم [القمر/ 48].
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
"Vikâye": Bir şeyi, kendisine eziyet ve zarar veren şeylerden korumaktır. "Vekaytü'ş-şey'e ekîhi vikâyeten ve vikâen" denir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Allah da onları korudu" [76:11], "Ve onları cehennem azabından korudu" [44:56], "Onlar için Allah'a karşı hiçbir koruyucu yoktur" [13:34], "Allah'a karşı senin ne bir dostun ne de bir koruyucun vardır" [13:37], "Kendinizi ve ailenizi ateşten koruyun" [66:6]. "Takvâ": Nefsi, korkulan şeye karşı bir korunağın (vikâye) içine koymaktır; bunun tahkiki budur. Sonra bazen korku "takvâ", takvâ da "korku" diye adlandırılır; bu, bir şeyin gerektirdiğinin (muktezâ) onu gerektirenin (muktezî) adıyla, gerektirenin de gerektirdiğinin adıyla anılması kabîlindendir. Şer'in örfünde takvâ, nefsi günaha sokan şeylerden korumak olmuştur; bu da yasak olanı terk etmekle olur ve şu rivayet edilen söz sebebiyle bazı mubahların da terk edilmesiyle tamamlanır: "Helâl bellidir, haram bellidir; korunun (himâ) etrafında otlayan, onun içine düşmeye pek yakındır." Allah Teâlâ şöyle buyurdu: "Kim sakınır ve hâlini düzeltirse, onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir" [7:35], "Şüphesiz Allah, sakınanlarla beraberdir" [16:128], "Rablerine karşı gelmekten sakınanlar bölük bölük cennete sevk edilir" [39:73]. Takvâya mertebeler (menziller) kılınmış olduğu için de şöyle buyurdu: "İçinde Allah'a döndürüleceğiniz bir günden sakının" [2:281], "Rabbinize karşı gelmekten sakının" [4:1], "Kim Allah'a ve Resulüne itaat eder, Allah'tan korkar ve O'na karşı gelmekten sakınırsa" [24:52], "Kendisi adına birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah'a karşı gelmekten ve akrabalık bağlarını koparmaktan sakının" [4:1], "Allah'a karşı gelmekten, O'na yaraşır biçimde sakının" [3:102]. Bu lafızlardan her birinin (kendine mahsus anlamla) tahsisi ise bu kitabın sınırlarını aşar. "İttekā fülânun bi-kezâ" denir: onu kendine korunak edindiğinde (böyle denir). Şu söz: "Kıyamet günü azabın kötülüğünden yüzüyle korunmaya çalışan kimse mi (daha iyidir)?" [39:24], onlara ulaşacak olan şeyin şiddetine ve kıyamet gününde azaptan korunmak için başvuracakları en elverişli şeyin yüzleri olacağına bir uyarıdır. Böylece bu, şu sözü gibi olmuştur: "Yüzlerini ateş kaplar" [14:50], "O gün yüzleri üstünde ateşe sürüklenirler" [54:48].
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)