الدخول: نقيض الخروج، ويستعمل ذلك في المكان، والزمان، والأعمال، يقال: دخل مكان كذا، قال تعالى: ادخلوا هذه القرية [البقرة/ 58]، ادخلوا الجنة بما كنتم تعملون [النحل/ 32]، ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها [الزمر/ 72]، ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار [المجادلة/ 22]، وقال: يدخل من يشاء في رحمته [الإنسان/ 31]، وقل: رب أدخلني مدخل صدق [الإسراء/ 80]، فمدخل من دخل يدخل، ومدخل من أدخل، ليدخلنهم مدخلا يرضونه [الحج/ 59]، وقوله: مدخلا كريما [النساء/ 31]، قرئ بالوجهين ، وقال أبو علي الفسوي : من قرأ: «مدخلا» بالفتح فكأنه إشارة إلى أنهم يقصدونه، ولم يكونوا كمن ذكرهم في قوله: الذين يحشرون على وجوههم إلى جهنم [الفرقان/ 34]، وقوله: إذ الأغلال في أعناقهم والسلاسل [غافر/ 71]، ومن قرأ «مدخلا» فكقوله: ليدخلنهم مدخلا يرضونه [الحج/ 59]، وادخل: اجتهد في دخوله، قال تعالى: لو يجدون ملجأ أو مغارات أو مدخلا [التوبة/ 57]، والدخل: كناية عن الفساد والعداوة المستبطنة، كالدغل، وعن الدعوة في النسب، يقال: دخل دخلا ، قال تعالى: تتخذون أيمانكم دخلا بينكم [النحل/ 92]، فيقال: دخل فلان فهو مدخول، كناية عن بله في عقله، وفساد في أصله، ومنه قيل: شجرة مدخولة. والدخال في الإبل: أن يدخل إبل في أثناء ما لم تشرب لتشرب معها ثانيا. والدخل طائر، سمي بذلك لدخوله فيما بين الأشجار الملتفة، والدوخلة : معروفة، ودخل بامرأته: كناية عن الإفضاء إليها، قال تعالى: من نسائكم اللاتي دخلتم بهن فإن لم تكونوا دخلتم بهن فلا جناح عليكم [النساء/ 23].
Exdore translation — not part of the source
"Duhûl" (girmek): "hurûc"un (çıkmak) karşıtıdır. Bu, mekân, zaman ve ameller hakkında kullanılır. "Şu mekâna girdi" denir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Şu şehre girin" [2:58]; "Yaptıklarınıza karşılık cennete girin" [16:32]; "İçinde ebedî kalmak üzere cehennemin kapılarından girin" [39:72]; "Onları, altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar" [58:22]. Ve şöyle dedi: "Dilediğini rahmetine sokar" [76:31]. Ve: "De ki: Rabbim, beni doğruluk girdirilişiyle (müdhale sıdk) girdir" [17:80]. "Medhal" "dehale-yedhulü"den, "müdhal" ise "edhale"dendir: "Onları hoşnut olacakları bir yere (müdhal) elbette sokacaktır" [22:59]. Onun şu sözü: "Şerefli bir giriş yeri (müdhalen kerîmen)" [4:31] her iki vecihle de okunmuştur. Ebû Alî el-Fesevî şöyle dedi: "Medhalen" şeklinde fetha ile okuyan kimse, sanki onların oraya yöneldiklerine işaret etmiştir; onlar, Allah'ın şu sözünde zikrettiği kimseler gibi değildir: "Yüzleri üstü cehenneme toplanacak olanlar" [25:34]; ve şu sözünde: "Boyunlarında halkalar ve zincirler bulunduğu zaman" [40:71]. "Müdhalen" şeklinde okuyan kimseye gelince, bu, Allah'ın şu sözü gibidir: "Onları hoşnut olacakları bir yere elbette sokacaktır" [22:59]. "İddehale": oraya girmek için çabaladı. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Eğer bir sığınak yahut mağaralar veya girilecek bir yer (müddehal) bulsalardı" [9:57]. "Dahal": "dağal" gibi, içte saklanan bozukluk ve düşmanlıktan kinayedir; ayrıca soyda [asılsız] iddiadan da kinayedir. "Dahile dahalen" denir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Yeminlerinizi aranızda bir hile (dahal) edinirsiniz" [16:92]. Şöyle denir: "Duhile fülânun, fe-hüve medhûl": aklındaki bir bönlükten ve aslındaki bir bozukluktan kinayedir. Bundan hareketle "şecere medhûle" denilmiştir. Develerdeki "dihâl": henüz içmemiş develerin arasına bir devenin sokulup, onlarla birlikte ikinci kez içmesidir. "Duhhal" bir kuştur; sık ağaçların arasına girdiği için bu adı almıştır. "Devhalle" (الدَّوْخَلَّة) ise bilinen [bir şeydir]. "Dehale bi'mraetihî": ona ulaşmasından (cinsel birleşmeden) kinayedir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Kendileriyle birleştiğiniz kadınlarınızdan; eğer onlarla birleşmemişseniz size bir günah yoktur" [4:23].
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)