قلب الشيء: تصريفه وصرفه عن وجه إلى وجه، كقلب الثوب، وقلب الإنسان، أي: صرفه عن طريقته. قال تعالى: وإليه تقلبون [العنكبوت/ 21]. والانقلاب: الانصراف، قال: انقلبتم على أعقابكم ومن ينقلب على عقبيه [آل عمران/ 144]، وقال: إنا إلى ربنا منقلبون [الأعراف/ 125]، وقال: أي منقلب ينقلبون [الشعراء/ 227]، وقال: وإذا انقلبوا إلى أهلهم انقلبوا فكهين [المطففين/ 31]. وقلب الإنسان قيل: سمي به لكثرة تقلبه، ويعبر بالقلب عن المعاني التي تختص به من الروح والعلم والشجاعة وغير ذلك، وقوله: وبلغت القلوب الحناجر [الأحزاب/ 10] أي: الأرواح. وقال: إن في ذلك لذكرى لمن كان له قلب [ق/ 37] أي: علم وفهم، وكذلك: وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه [الأنعام/ 25]، وقوله: وطبع على قلوبهم فهم لا يفقهون [التوبة/ 87]، وقوله: ولتطمئن به قلوبكم [الأنفال/ 10] أي: تثبت به شجاعتكم ويزول خوفكم، وعلى عكسه: وقذف في قلوبهم الرعب [الحشر/ 2]، وقوله: ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن [الأحزاب/ 53] أي: أجلب للعفة، وقوله: هو الذي أنزل السكينة في قلوب المؤمنين [الفتح/ 4]، وقوله: وقلوبهم شتى [الحشر/ 14] أي: متفرقة، وقوله: ولكن تعمى القلوب التي في الصدور [الحج/ 46] قيل: العقل، وقيل: الروح. فأما العقل فلا يصح عليه ذلك، قال: ومجازه مجاز قوله: تجري من تحتها الأنهار [البقرة/ 25]. والأنهار لا تجري وإنما تجري المياه التي فيها. وتقليب الشيء: تغييره من حال إلى حال نحو: يوم تقلب وجوههم في النار [الأحزاب/ 66] وتقليب الأمور: تدبيرها والنظر فيها، قال: وقلبوا لك الأمور [التوبة/ 48]. وتقليب الله القلوب والبصائر: صرفها من رأي إلى رأي، قال: ونقلب أفئدتهم وأبصارهم [الأنعام/ 110]، وتقليب اليد: عبارة عن الندم ذكرا لحال ما يوجد عليه النادم. قال: فأصبح يقلب كفيه [الكهف/ 42] أي: يصفق ندامة. قال الشاعر: 371- كمغبون يعض على يديه %~% تبين غبنه بعد البياع والتقلب: التصرف، قال تعالى: وتقلبك في الساجدين [الشعراء/ 219]، وقال: أو يأخذهم في تقلبهم فما هم بمعجزين [النحل/ 46]. ورجل قلب حول: كثير التقلب والحيلة ، والقلاب: داء يصيب القلب، وما به قلبة : علة يقلب لأجلها، والقليب. البئر التي لم تطو، والقلب: المقلوب من الأسورة.
Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir
Bir şeyi "kalb" etmek: onu evirip çevirmek ve bir yönden başka bir yöne döndürmektir; elbiseyi ters çevirmek (kalbü's-sevb) ve insanı "kalb" etmek, yani onu kendi yolundan/tutumundan döndürmek gibi. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Ve O'na döndürüleceksiniz" [29:21]. İnkılâb: dönüp gitmektir. Şöyle buyurdu: "Ökçeleriniz üzerinde geri döndünüz" ve "kim ökçeleri üzerinde geri dönerse" [3:144]. Ve şöyle buyurdu: "Biz şüphesiz Rabbimize döneceğiz" [7:125]. Ve şöyle buyurdu: "Hangi dönüş yerine döneceklerini (bileceklerdir)" [26:227]. Ve şöyle buyurdu: "Ailelerine döndükleri zaman, keyiflenerek dönerlerdi" [83:31]. İnsanın kalbi hakkında denildi ki: çok döndüğü/dönüştüğü (tekallüb) için bu adı almıştır. Kalp lafzıyla, ona özgü olan ruh, ilim, cesaret ve benzeri manalar da ifade edilir. "Kalpler gırtlaklara dayandı" [33:10] sözü, yani: ruhlar. Ve şöyle buyurdu: "Şüphesiz bunda, kalbi olan kimse için bir öğüt vardır" [50:37], yani: ilim ve anlayış. Şu da böyledir: "Onu anlamalarına engel olarak kalplerinin üzerine perdeler koyduk" [6:25]. Ve şu sözü: "Kalpleri mühürlendi; artık onlar anlamazlar" [9:87]. Ve şu sözü: "Ve kalpleriniz onunla yatışsın diye" [8:10], yani: cesaretiniz onunla sabitlensin ve korkunuz gitsin. Bunun tersi ise: "Ve kalplerine korku saldı" [59:2]. Ve şu sözü: "Bu, sizin kalpleriniz ve onların kalpleri için daha temizdir" [33:53], yani: iffete daha çok götürücüdür. Ve şu sözü: "O, mü'minlerin kalplerine huzur (sekîne) indirendir" [48:4]. Ve şu sözü: "Kalpleri ise dağınıktır" [59:14], yani: parça parçadır. Ve şu sözü: "Fakat asıl kör olan, göğüslerdeki kalplerdir" [22:46]: denildi ki (buradaki kalp) akıldır; denildi ki ruhtur. Akla gelince, bunun (körlüğün) akıl hakkında (hakikaten) söylenmesi doğru olmaz. Dedi ki: bunun mecaz yönü, şu sözünün mecaz yönü gibidir: "Altlarından ırmaklar akar" [2:25]. Oysa ırmaklar akmaz; ancak içlerindeki sular akar. Bir şeyi "taklîb" etmek: onu bir hâlden başka bir hâle değiştirmektir; şu (âyette) olduğu gibi: "Yüzlerinin ateşte evrilip çevrileceği gün" [33:66]. İşleri "taklîb" etmek: onları çekip çevirmek ve onlarda düşünüp taşınmaktır. Şöyle buyurdu: "Ve sana karşı işleri evirip çevirdiler" [9:48]. Allah'ın kalpleri ve basiretleri "taklîb" etmesi: onları bir görüşten başka bir görüşe döndürmesidir. Şöyle buyurdu: "Gönüllerini ve gözlerini ters çeviririz" [6:110]. Elin "taklîb" edilmesi (çevrilmesi): pişmanlığın ifadesidir; pişman olan kimsenin içinde bulunduğu hâlin zikredilmesi yoluyla (böyle denir). Şöyle buyurdu: "Derken (ürünü yok edilince) ellerini ovuşturmaya başladı" [18:42], yani: pişmanlıktan elini eline vuruyor. Şair şöyle demiştir: 371- Aldatılmış biri gibi ki iki elini ısırır %~% aldanışı, alışverişten sonra ortaya çıkınca Tekallüb: hâlden hâle geçmek/çekip çevrilmektir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Ve secde edenler arasında dönüp dolaşmanı (görür)" [26:219]. Ve şöyle buyurdu: "Yahut onları dönüp dolaşırlarken yakalar da onlar (Allah'ı) âciz bırakacak değildirler" [16:46]. "Racülün kalibün havelün": çok dönen/dönüşen ve çok hileli adam. el-Kulâb: kalbe isabet eden bir hastalık. "Mâ bihî kalebetün": kendisi yüzünden hâlinin değişeceği bir hastalık (yoktur). el-Kalîb: içi (taşla) örülmemiş kuyu. el-Kulb ise: bileziklerden bükülmüş (döndürülmüş) olanıdır.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)