Exdore çevirisi — kaynağın parçası değildir

er-Rôd: Bir şeyi yumuşaklıkla (rıfk ile) ararken gidip gelmek, dolaşmak. "Râde" ve "irtâde" denir. Bundan "er-râid" (otlak arayan öncü) gelir; ve "râdeti'l-ibil": develer otlak arayışında dolaştı. Yumuşaklık anlamı dikkate alınarak da: "râdeti'l-ibilu fî meşyihâ terûdu revedânen" (develer yürüyüşlerinde salınarak, ağır ağır yürüdü) denmiştir. "el-Mirvad" (sürme çubuğu) kelimesi de bundan türetilmiştir. "Ervede yurvidu": yumuşak/ağır davrandığında (denir). "Ruveyd" (yavaş ol, ağır ol) kelimesi de bundan türetilmiştir; şu sözde olduğu gibi: "Ruveydeke'ş-şi'ra yeğubbu" (Ağır ol; şiir gün aşırı olsun). el-İrâde (irade), "râde yerûdu: bir şeyi elde etmek için gayret gösterdi, aradı" fiilinden nakledilmiştir. İrade aslında şehvet (istek), ihtiyaç ve ümitten oluşan bileşik bir güçtür. Sonra, nefsin bir şeye yönelmesiyle birlikte o şey hakkında "yapılması gerekir" ya da "yapılmaması gerekir" hükmünü vermesine ad olmuştur. Sonra kimi zaman başlangıç noktası için kullanılır ki bu, nefsin o şeye yönelmesidir; kimi zaman da varış noktası için kullanılır ki bu, o şey hakkında "yapılmalıdır" ya da "yapılmamalıdır" hükmünü vermektir. Allah hakkında kullanıldığında ise bununla başlangıç değil, varış noktası kastedilir; çünkü O, (nefsin bir şeye) yönelmesi anlamından münezzehtir/yücedir. Şu hâlde "Allah şunu irade etti" dendiğinde anlamı: "O konuda şöyledir, şöyle değildir diye hükmetti" demektir; şu ayette olduğu gibi: "Eğer size bir kötülük dilerse yahut size bir rahmet dilerse" [33:17]. İrade bazen zikredilir ve onunla "emir" anlamı kastedilir; senin "Senden şunu istiyorum", yani "Sana şunu emrediyorum" demen gibi. Şu ayette olduğu gibi: "Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez" [2:185]. Bazen de zikredilir ve onunla "kasıt/yönelme" kastedilir; şu ayette olduğu gibi: "Yeryüzünde büyüklenmek istemeyenler" [28:83], yani onu kastetmeyen ve aramayanlar. İrade, iradî/tercihe dayalı güç bakımından olabildiği gibi, teshîrî (zorunlu kılınmış) ve hissî güç bakımından da olabilir. Bu sebeple cansız varlıklar ve hayvanlar hakkında da kullanılır; şu ayette olduğu gibi: "Yıkılmak isteyen bir duvar" [18:77]. Ve "Atım saman istiyor" denir. el-Murâvede: İrade konusunda bir başkasıyla çekişmen; onun istediğinden başkasını istemen ya da onun aradığından başkasını araman. "Râvedtu fülânen an kezâ" (Falancayı şundan döndürmeye/onu şuna kandırmaya çalıştım) denir. (Allah) buyurdu ki: "O, benden murad almak istedi" [12:26]. Ve buyurdu: "Delikanlısından murad almak istiyor" [12:30], yani onu kendi görüşünden/kararından döndürmeye çalışıyor. Şu sözü de bunun üzerinedir: "Andolsun ki ben ondan murad almak istedim" [12:32]; "Onun için babasını razı etmeye çalışacağız" [12:61].