يقال: بنيت أبني بناء وبنية وبنى. قال عز وجل: وبنينا فوقكم سبعا شدادا [النبأ/ 12]. والبناء: اسم لما يبنى بناء، قال تعالى: لهم غرف من فوقها غرف مبنية [الزمر/ 20]، والبنية يعبر بها عن بيت الله تعالى . قال تعالى: والسماء بنيناها بأيد [الذاريات/ 47]، والسماء وما بناها [الشمس/ 5]، والبنيان واحد لا جمع، لقوله تعالى: لا يزال بنيانهم الذي بنوا ريبة في قلوبهم [التوبة/ 110]، وقال: كأنهم بنيان مرصوص [الصف/ 4]، قالوا: ابنوا له بنيانا [الصافات/ 97]، وقال بعضهم: بنيان جمع بنيانة، فهو مثل: شعير وشعيرة، وتمر وتمرة، ونخل ونخلة، وهذا النحو من الجمع يصح تذكيره وتأنيثه. و(ابن) أصله: بنو، لقولهم في الجمع: أبناء، وفي التصغير: بني، قال تعالى: يا بني لا تقصص رؤياك على إخوتك [يوسف/ 5]، يا بني إني أرى في المنام أني أذبحك [الصافات/ 102]، يا بني لا تشرك بالله [لقمان/ 13]، يا بني لا تعبد الشيطان، وسماه بذلك لكونه بناء للأب، فإن الأب هو الذي بناه وجعله الله بناء في إيجاده، ويقال لكل ما يحصل من جهة شيء أو من تربيته، أو بتفقده أو كثرة خدمته له أو قيامه بأمره: هو ابنه، نحو: فلان ابن الحرب، وابن السبيل للمسافر، وابن الليل، وابن العلم، قال الشاعر: 68- أولاك بنو خير وشر كليهما جميعا ومعروف ألم ومنكر وفلان ابن بطنه وابن فرجه: إذا كان همه مصروفا إليهما، وابن يومه: إذا لم يتفكر في غده. قال تعالى: وقالت اليهود: عزير ابن الله، وقالت النصارى: المسيح ابن الله [التوبة/ 30]. وقال تعالى: إن ابني من أهلي [هود/ 45]، إن ابنك سرق [يوسف/ 81]، وجمع ابن: أبناء وبنون، قال عز وجل: وجعل لكم من أزواجكم بنين وحفدة [النحل/ 72]، وقال عز وجل: يا بني لا تدخلوا من باب واحد [يوسف/ 67]، يا بني آدم خذوا زينتكم عند كل مسجد [الأعراف/ 31]، يا بني آدم لا يفتننكم الشيطان [الأعراف/ 27]، ويقال في مؤنث ابن: ابنة وبنت، وقوله تعالى: هؤلاء بناتي هن أطهر لكم [هود/ 78]، وقوله: لقد علمت ما لنا في بناتك من حق [هود/ 79]، فقد قيل: خاطب بذلك أكابر القوم وعرض عليهم بناته لا أهل قريته كلهم، فإنه محال أن يعرض بنات له قليلة على الجم الغفير، وقيل: بل أشار بالبنات إلى نساء أمته، وسماهن بنات له لكون كل نبي بمنزلة الأب لأمته، بل لكونه أكبر وأجل الأبوين لهم كما تقدم في ذكر الأب، وقوله تعالى: ويجعلون لله البنات [النحل/ 57]، هو قولهم عن الله: إن الملائكة بنات الله.
Exdore translation — not part of the source
Şöyle denir: "beneytü ebnî binâen ve binyeten ve binen" (bina ettim, bina ederim). Aziz ve celil olan Allah şöyle buyurmuştur: "Üstünüze yedi sağlam (gök) bina ettik" [78:12]. "Binâ": Bina edilen şeyin adıdır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Onlar için, üstlerinde de bina edilmiş odalar bulunan odalar vardır" [39:20]. "Binye" ile yüce Allah'ın Beyt'i kastedilir. Yüce Allah: "Göğü kudretimizle bina ettik" [51:47], "Göğe ve onu bina edene (andolsun)" [91:5] buyurmuştur. "Bünyân" tekildir, çoğul değildir; nitekim yüce Allah: "Bina ettikleri binâsı, kalplerinde bir kuşku olmaya devam eder" [9:110] buyurmuştur. Ve: "Sanki onlar birbirine kenetlenmiş bir bina gibidirler" [61:4], "Dediler ki: Onun için bir bina yapın" [37:97] buyurmuştur. Bazıları şöyle demiştir: "Bünyân", "bünyâne"nin çoğuludur; bu, "şa'îr" ile "şa'îre", "temr" ile "temre", "nahl" ile "nahle" gibidir. Bu tür çoğulun müzekker ve müennes kullanılması câizdir. "İbn" (oğul) kelimesinin aslı "benev"dir; çünkü çoğulunda "ebnâ", küçültmesinde "büneyy" demişlerdir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Yavrucuğum! Rüyanı kardeşlerine anlatma" [12:5], "Yavrucuğum! Ben rüyamda seni boğazladığımı görüyorum" [37:102], "Yavrucuğum! Allah'a ortak koşma" [31:13], "Yavrucuğum! Şeytana kulluk etme." Ona bu ad, babaya ait bir bina olması bakımından verilmiştir; zira babadır onu bina eden ve Allah onu, onun var edilmesinde bir bina kılmıştır. Bir şey tarafından hâsıl olan, yahut onun terbiyesiyle veya onu gözetip kollamasıyla veya ona çokça hizmet etmesiyle yahut onun işini üstlenmesiyle meydana gelen her şey için "o onun oğludur" denir; "falan, savaşın oğludur", yolcu için "yolun oğlu (ibnü's-sebîl)", "gecenin oğlu", "ilmin oğlu" gibi. Şair şöyle demiştir: 68- İşte onlar, hem hayrın hem şerrin oğullarıdır ikisi birlikte; hem bilinen iyilik (ma'rûf), hem elem (acı), hem de kötülük (münker) Ve "falan, karnının oğludur, tenasül organının oğludur" denir; bu, bütün derdi bu ikisine yönelmiş olduğu zaman kullanılır. "Gününün oğlu": Yarını hakkında düşünmediği zaman (denir). Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Yahudiler: Uzeyr Allah'ın oğludur, dediler; Hristiyanlar da: Mesîh Allah'ın oğludur, dediler" [9:30]. Yüce Allah: "Şüphesiz oğlum benim ailemdendir" [11:45], "Şüphesiz oğlun hırsızlık etti" [12:81] buyurmuştur. "İbn"in çoğulu "ebnâ" ve "benûn"dur. Aziz ve celil olan Allah şöyle buyurmuştur: "Size eşlerinizden oğullar ve torunlar kıldı" [16:72]. Ve aziz ve celil olan Allah: "Ey oğullarım! Tek bir kapıdan girmeyin" [12:67], "Ey Âdemoğulları! Her mescitte ziynetinizi alın" [7:31], "Ey Âdemoğulları! Şeytan sizi fitneye düşürmesin" [7:27] buyurmuştur. "İbn"in müennesinde "ibne" ve "bint" denir. Yüce Allah'ın: "İşte kızlarım; onlar sizin için daha temizdir" [11:78] sözü ve: "Senin kızlarında bizim bir hakkımız olmadığını elbette biliyorsun" [11:79] sözü hakkında şöyle denilmiştir: Bununla kavmin ileri gelenlerine hitap etmiş ve kızlarını onlara sunmuştur; kasabasının halkının tümüne değil. Zira sayıca az olan kızlarını kalabalık bir topluluğa sunması muhaldir. Şöyle de denilmiştir: Bilakis "kızlar" ile ümmetinin kadınlarına işaret etmiş ve onları kendisinin kızları diye adlandırmıştır; çünkü her peygamber ümmeti için baba mertebesindedir — hatta "eb" (baba) maddesinde geçtiği gibi, onlar için iki ebeveynin en büyüğü ve en ulusu olması bakımından. Yüce Allah'ın: "Allah'a kızlar isnat ediyorlar" [16:57] sözü ise, onların Allah hakkında: "Melekler Allah'ın kızlarıdır" demeleridir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)