النفس: الروح في قوله تعالى: أخرجوا أنفسكم [الأنعام/ 93] قال: واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه [البقرة/ 235]، وقوله: تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في نفسك [المائدة/ 116]، وقوله: ويحذركم الله نفسه [آل عمران/ 30] فنفسه: ذاته، وهذا- وإن كان قد حصل من حيث اللفظ مضاف ومضاف إليه يقتضي المغايرة، وإثبات شيئين من حيث العبارة- فلا شيء من حيث المعنى سواه تعالى عن الاثنوية من كل وجه. وقال بعض الناس: إن إضافة النفس إليه تعالى إضافة الملك، ويعني بنفسه نفوسنا الأمارة بالسوء، وأضاف إليه على سبيل الملك. والمنافسة: مجاهدة النفس للتشبه بالأفاضل، واللحوق بهم من غير إدخال ضرر على غيره. قال تعالى: وفي ذلك فليتنافس المتنافسون [المطففين/ 26] وهذا كقوله: سابقوا إلى مغفرة من ربكم [الحديد/ 21] والنفس: الريح الداخل والخارج في البدن من الفم والمنخر، وهو كالغذاء للنفس، وبانقطاعه بطلانها ويقال للفرج: نفس، ومنه ما روي: «إني لأجد نفس ربكم من قبل اليمن» و# قوله عليه الصلاة والسلام: «لا تسبوا الريح فإنها من نفس الرحمن» أي: مما يفرج بها الكرب. يقال: اللهم نفس عني، أي: فرج عني. وتنفست الريح: إذا هبت طيبة، قال الشاعر: 450- فإن الصبا ريح إذا ما تنفست %~% على نفس محزون تجلت همومها والنفاس: ولادة المرأة، تقول: هي نفساء، وجمعها نفاس ، وصبي منفوس، وتنفس النهار عبارة عن توسعه. قال تعالى: والصبح إذا تنفس [التكوير/ 18] ونفست بكذا: ضنت نفسي به، وشيء نفيس، ومنفوس به، ومنفس.
Exdore translation — not part of the source
Nefs: Allah Teâlâ'nın «Canlarınızı çıkarın» [6:93] sözünde ruh anlamındadır. Şöyle buyurdu: «Bilin ki Allah, içinizden (nefislerinizde) geçeni bilir; öyleyse O'ndan sakının» [2:235]. Ve şu sözü: «Sen benim nefsimde olanı bilirsin, ben ise senin nefsinde olanı bilmem» [5:116]. Ve şu sözü: «Allah sizi kendisinden (nefsinden) sakındırır» [3:30]; buradaki nefsihi: zâtı demektir. Bu, lafız bakımından muzâf ve muzâfun ileyh oluşmuş olsa ve ifade açısından ayrılığı, iki şeyin varlığını gerektirir görünse de, mana bakımından O'ndan başka bir şey yoktur; O, her yönden ikilikten münezzehtir. Bazı kimseler şöyle dedi: Nefsin O'na izafe edilmesi, mülkiyet izafesidir; nefsi ile kastedilen, kötülüğü emreden nefislerimizdir ve bunları kendisine mülkiyet yoluyla izafe etmiştir. Münâfese: Nefsin, faziletli kimselere benzemek ve onlara yetişmek için, başkasına zarar vermeksizin çaba göstermesidir. Allah Teâlâ şöyle buyurdu: «Yarışanlar işte bunda yarışsınlar» [83:26]. Bu, şu söz gibidir: «Rabbinizden bir bağışlanmaya koşun» [57:21]. Nefes: Bedene ağızdan ve burun deliğinden giren ve çıkan havadır; o, nefs (can) için gıda gibidir ve kesilmesiyle nefs yok olur. el-ferec (ferahlık, sıkıntıdan kurtuluş) için de nefes denir. Rivayet edilen şu söz bundandır: «Ben Rabbinizin nefesini Yemen tarafından buluyorum.» Ve Peygamber'in (aleyhi's-salâtu ve's-selâm) şu sözü: «Rüzgâra sövmeyin; çünkü o, Rahmân'ın nefesindendir» — yani onunla sıkıntının giderildiği şeylerdendir. Denir ki: Allahım, benden neffis; yani benden sıkıntıyı gider. Tenefeseti'r-rîh: Rüzgâr hoş bir şekilde estiğinde denir. Şair şöyle dedi: 450- Sabâ öyle bir rüzgârdır ki, nefes aldığı (hoşça estiği) zaman %~% hüzünlü bir canın üzerine, onun kederleri açılıp dağılır Nifâs: Kadının doğum yapmasıdır. Denir ki: O nüfesâ'dır, çoğulu nifâs'tır. Ve menfûs bir çocuk (yeni doğmuş) denir. Tenefese'n-nehâr: Gündüzün genişlemesinden kinayedir. Allah Teâlâ şöyle buyurdu: «Ve ağarmaya başladığında (nefes aldığında) sabaha andolsun» [81:18]. Nefistü bi-kezâ: Nefsim onu cimrilikle esirgedi, demektir. Ve nefîs bir şey, kendisine karşı menfûs olunan (kıskanılan) bir şey ve münfis denir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)